یک نهاد خیریه در ولسوالی‌های ژیری و میوند کندهار برای کودکانی که به دلیل دوری مکتب یا نبود امکانات آموزشی به درس دسترسی آسان ندارند، صنف‌های محلی ایجاد کرده است. مسئولان این نهاد می‌گویند حدود ۳۰ درصد شاگردان این صنف‌ها دختران‌اند. در ولسوالی‌های ژیری و میوند ولایت کندهار، یک نهاد خیریه آموزشی برای دختران و پسران خردسال صنف‌هایی ایجاد کرده است؛ کودکانی که در نزدیکی محل بودوباش‌شان مکتب رسمی وجود ندارد یا برای رسیدن به مکتب باید فاصله زیادی را طی کنند. یکی از این صنف‌ها از سوی «بنیاد خیریه آموزشی شیرزاد» برای دختران خردسال در ولسوالی ژیری ایجاد شده است. فریده، یکی از شاگردان صنف اول، به رادیو آزادی گفت: «من فریده هستم، دانش‌آموز صنف اول. معلم صاحب ما به موقع می‌آید و به ما درس می‌دهد. من در صنف خود بسیار خوشحال هستم.» اما ادامه آموزش فریده و دیگر دختران با یک پرسش مهم همراه است؛ طالبان پس از بازگشت به قدرت در افغانستان، آموزش دختران بالاتر از صنف ششم را ممنوع کرده‌اند. ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی حکومت طالبان، در هشتم سنبله سال جاری در پاسخ به پرسشی در مورد بازگشایی مکاتب دخترانه در کابل گفت: «اکنون وقت آن نیست.» مجاهد پیش از این نیز بارها گفته است که حکومت طالبان برای فراهم‌کردن شرایط آموزش دختران، از جمله تهیه نصاب و آموزش جداگانه، کار می‌کند؛ اما در نزدیک به پنج سال گذشته مکاتب متوسطه و لیسه دختران همچنان بسته مانده‌اند. بنیاد خیریه شیرزاد در ولسوالی ژیری برای پسران نیز صنف‌های جداگانه ایجاد کرده است.حبیب‌الله، یکی از شاگردان، می‌گوید: «نام من حبیب‌الله است، از ولسوالی ژیری. بسیار خوشحال هستم که در صنف ساخته‌شده درس می‌خوانم.» شماری از باشندگان محل نیز از ایجاد این صنف‌ها استقبال می‌کنند. عبدالسلام، یکی از باشندگان محل، به رادیو آزادی گفت: «خیرش را ببیند، برای‌شان درس می‌دهد، آموزش می‌دهد، کودکان یاد می‌گیرند. ما هم بعداً از آن‌ها می‌پرسیم که کودکان چه چیزهایی یاد گرفته‌اند . خانه‌شان آباد که با آن‌ها زحمت می‌کشند و به آنان درس می‌آموزند.» عمر شیرزاد، رئیس بنیاد خیریه شیرزاد، می‌گوید این نهاد در ولسوالی‌های ژیری و میوند چندین صنف ایجاد کرده که صدها کودک در آن‌ها آموزش می‌بینند. به گفته او، حدود ۳۰ درصد شاگردان این صنف‌ها را دختران تشکیل می‌دهند. او به رادیو آزادی گفت: «در ولسوالی‌های ژیری و میوند است. نخست در ولسوالی ژیری آغاز کردیم؛ سه صنف در یک زمین، سه صنف دیگر در یک منطقه دیگر و دو صنف دیگر در یک روستای دیگر داریم. همچنین سه صنف در میوند داریم. تقریباً سه تا سه‌ونیم صد نفر هستند.» شیرزاد می‌گوید این صنف‌ها از صنف اول تا سوم را در بر می‌گیرد و هزینه‌های آن از سوی خانواده خودش پرداخت می‌شود. به گفته او، اگر افراد دیگری نیز بخواهند در این بخش کمک کنند، بنیاد می‌تواند مناطق نیازمند را مشخص کند و آنان تنها معاش آموزگاران را بپردازند؛ مدیریت، نظارت و تهیه گزارش را بنیاد به عهده خواهد گرفت. عمر شیرزاد در پاسخ به این پرسش که با وجود مکاتب دولتی چرا به ایجاد چنین صنف‌هایی نیاز است، می‌گوید در برخی مناطق امکانات آموزشی برای دختران وجود ندارد و شماری از کودکان نیز به دلیل فاصله زیاد نمی‌توانند به مکاتب رسمی بروند. او گفت: «آنجا صنف‌های رسمی برای دختران وجود ندارد، تنها برای پسران است و همین پسران نیز نمی‌توانند به همه رسیدگی کنند. یک کودک شش‌ساله نمی‌تواند نیم ساعت یا ۴۵ دقیقه راه را پیاده طی کند. مکاتب اطراف بسیار دور هستند. دلیل دوم این است که کیفیت برخی مکاتب آن‌قدر پایین است که مردم علاقه‌مندی زیادی به آن‌ها ندارند.» این تلاش‌های محلی در حالی صورت می‌گیرد که صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد، یونیسف ، پیش از این افغانستان را با یکی از شدیدترین بحران‌های آموزشی در جهان روبه‌رو دانسته است. بر بنیاد معلومات این نهاد، حدود ۹۳ درصد کودکان در افغانستان حتی تا پایان دوره ابتدایی قادر به خواندن یک متن ساده نیستند. یونیسف همچنان گفته است که در کنار محدودیت‌های وضع‌شده بر آموزش دختران، روند ثبت‌نام پسران در مکاتب نیز کند شده است. این نهاد در گزارشی در ماه اسد سال جاری گفته بود که در شش ماه نخست سال ۲۰۲۶ از طریق برنامه‌های آموزشی خود برای نزدیک به ۵۶ هزار کودک زمینه آموزش فراهم کرده که ۶۷ درصد آنان دختران بوده‌اند. به گفته یونیسف، کودکان بازمانده از مکتب نیز از طریق برنامه‌های آموزشی اجتماعی و مراکز موقت آموزشی به فرصت‌های یادگیری دسترسی پیدا می‌کنند

حضور زلمی خلیل‌زاد، نمایندهٔ ویژهٔ پیشین امریکا برای افغانستان، به این کشور و فعالیت‌های او، از جمله دیدار با امیرخان متقی، سرپرست وزارت امور خارجه طالبان، و اشتراک در مراسم امضای قرارداد اکتشاف و استخراج حوزهٔ نفتی «کشک–تیرپل» با عربستان سعودی در ولایت هرات، با واکنش‌هایی همراه شده است. خلیل‌زاد روز شنبه، ۱۴ سنبله، در دیدار با امیرخان متقی دربارهٔ موضوعات مختلف، به شمول بهبود روابط میان افغانستان و واشنگتن، گفت‌وگو کرده است. او همچنین روز دوشنبه، ۱۶ سنبله، در مراسم امضای قرارداد نفتی «کشک–تیرپل» میان وزارت معادن و پترولیم طالبان و کمپنی دلتا انترنشنل عربستان سعودی حضور داشت. وزارت خارجهٔ ایالات متحدهٔ امریکا به صدای امریکا بخش افغانستان گفته است که زلمی خلیل‌زاد کارمند ایالات متحده امریکا نیست و سفرهای او به افغانستان در چارچوب فعالیت‌های شخصی‌اش انجام می‌شود. رادیو آزادی تلاش کرد دیدگاه دیپلمات‌های امریکایی در سفارت امریکا برای افغانستان در قطر را در این مورد دریافت کند، اما تا زمان نشر این گزارش پاسخی دریافت نکرد. با این حال، کارشناسان و تحلیل‌گران سیاسی دربارهٔ سفر خلیل‌زاد دیدگاه‌های متفاوتی دارند. طارق فرهادی، کارشناس امورسیاسی طارق فرهادی، آگاه امور سیاسی، حضور خلیل‌زاد در افغانستان و دیدارهای او با طالبان را از موقف رسمی نه، بلکه شخصی می‌داند، اما می‌گوید که نفوذ و شناخت او در امریکا می‌تواند ممکن است برای طالبان حایز اهمیت باشد. در این شکی نیست که او حدود چهل سال تجربه در عرصهٔ سیاست امریکا دارد و افراد زیادی در حکومت و کانگرس این کشور را می‌شناسد. بنابراین، دیدگاه‌های او دربارهٔ بهبود روابط میان طالبان و امریکا برای طالبان قابل شنیدن است. طارق فرهادی، آگاه امور سیاسی او به رادیو آزادی گفت: «در این شکی نیست که او حدود چهل سال تجربه در عرصهٔ سیاست امریکا دارد و افراد زیادی در حکومت و کانگرس این کشور را می‌شناسد. بنابراین، دیدگاه‌های او دربارهٔ بهبود روابط میان طالبان و امریکا برای طالبان قابل شنیدن است. از سوی دیگر، خلیل‌زاد طالبان را از چندین دهه می‌شناسد و توافق‌نامهٔ دوحه را نیز در سال ۲۰۲۰ از جانب امریکا امضا کرده است. او در حال حاضر در پروژهٔ «دلتا» به‌عنوان مشاور فعالیت دارد؛ بنابراین حضور او در این‌جا چندان تعجب‌آور نیست و این احتمال نیز وجود دارد که با یک شرکت در این پروژه شراکت داشته باشد.» آقای فرهادی همچنین می‌گوید که سیاست‌های امریکا ممکن است در آینده تغییر کند و تحولات اخیر در سوریه نمونه‌ای از این تغییرات است. به گفتهٔ او، «تاریخ ثابت نمی‌ماند و پیش‌بینی مسیر آیندهٔ سیاست امریکا نیز آسان نیست.» به باور فرهادی، جنگ و تنش میان ایران و اسرائیل و همچنین موقعیت جغرافیایی افغانستان، بار دیگر اهمیت افغانستان را در معادلات منطقه‌ای برجسته کرده است. وزارت خارجه طالبان: متقی و خلیل‌زاد درباره گسترش روابط افغانستان و امریکا گفت‌وگو کردند همزمان میر عبدالواحد سادات، کارشناس حقوقی، نیز به رادیو آزادی می‌گوید که حضور خلیل‌زاد در ارتباط به فعالیت‌های تجاری او بوده است، اما حضور او می‌تواند به روابط طالبان با امریکا تأثیرگذار باشد. «فراموش نکنیم که آقای خلیل‌زاد یک چهرهٔ باسابقه در سیاست امریکا است. تجربه نشان داده است که افرادی که در چند دههٔ اخیر در سطوح بلندپایهٔ حکومت امریکا کار کرده‌اند، حتی پس از متقاعد شدن نیز گاهی می‌توانند بر سیاست و روابط خارجی این کشور تأثیرگذار باشند. برای تجربه نشان داده است که افرادی که در چند دههٔ اخیر در سطوح بلندپایهٔ حکومت امریکا کار کرده‌اند، حتی پس از متقاعد شدن نیز گاهی می‌توانند بر سیاست و روابط خارجی این کشور تأثیرگذار باشند. میر عبدالواحد سادات، کارشناس حقوقی نمونه، جنرال پتراوس در ماه‌های اخیر به عراق و سوریه سفر کرده است.» این درحالی است که متقی پیش از این خواستار سرمایه‌گذاری امریکا در بخش‌های مختلف، از جمله معادن، زیربناها، زراعت و تجارت در افغانستان شده بود. اما یک سخنگوی وزارت خارجه ایالات متحده در واکنش به این درخواست به صدای امریکا گفته است: «وزارت خارجه ایالات متحده هیچ برنامه‌ای برای تعامل با طالبان، یک گروه دهشت‌افکن جهانی که به‌طور ویژه تعیین شده است، در مورد توسعه مواد معدنی حیاتی در افغانستان ندارد.» زلمی خلیل‌زاد، نمایندهٔ ویژهٔ پیشین امریکا برای افغانستان، دربارهٔ حضورش در مراسم امضای قرارداد و انتقادهای مطرح‌شده در این مورد، تاکنون اظهارنظری نکرده است. زلمی خلیل‌زاد پیش از این نیز بارها به افغانستان تحت حاکمیت طالبان سفر کرده است و با مقام‌های طالبان دیدار کرده است. او در زمان آزادسازی دنیس کویل، شهروند ۶۴ ساله امریکایی، از زندان طالبان، چهارم حمل سال روان خورشیدی حضور داشت. دیدار خلیلزاد با مقام های طالبان/ تصویر منتشر شده در صفحه وزارت خارجه طالبان خلیل‌زاد از سپتامبر سال ۲۰۱۸ تا اکتوبر سال ۲۰۲۱ به عنوان نمایندهٔ ویژه امریکا برای صلح افغانستان کار کرد. در جریان سمت رسمی‌اش، پس از مذاکرات طولانی، سندی تحت نام «توافق آوردن صلح به افغانستان» را با ملا عبدالغنی برادر، رئیس دفتر سیاسی آن وقت طالبان در قطر، در ۲۹ فبروری سال ۲۰۲۰ در دوحه امضا کرد، که به گفته کارشناسان عملی نشد و طالبان دوباره در افغانستان قدرت را در دست گرفتند.

ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه و دونالد ترمپ، رئیس جمهور ایالات متحده، روز سه‌شنبه «۱۷ سنبله» در یک تماس تیلیفونی با هم گفت‌وگو کردند. یوری اوشاکوف، دستیار رئیس جمهور روسیه، این گفت‌وگو را «بسیار صریح» توصیف کرد و گفت که تماس تیلیفونی پس از سفر اخیر نماینده‌گان امریکا به مسکو و کی‌یف انجام شده‌است. استیو ویتکاف و جرد کوشنر، نماینده‌گان ترمپ، در آخر هفته با ولودیمیر زلنسکی، رئیس جمهور اوکراین، در کی‌یف و با پوتین در مسکو دیدار کردند. اوشاکوف گفت پوتین و ترمپ در تماس یک ساعته خود درباره نتایج این دیدارها تبادل نظر کردند. به‌گفته اوشاکوف، پوتین در این تماس ارزیابی خود از وضعیت جبهه‌های جنگ را با ترمپ در میان گذاشت. آرشیف، ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه کرملین همچنین گفته است که روسیه خواهان پایان جنگ است، اما همچنان بر مواضع خود درباره شرایط پایان درگیری تأکید دارد. در همین حال، زلنسکی روز سه‌شنبه گفت احتمال دارد نماینده‌گان روسیه، اوکراین و امریکا در همین ماه برای گفت‌وگو درباره پایان جنگ دیدار کنند. زلنسکی به خبرنگاران گفت: "همه ما برای آماده‌سازی و نزدیک‌تر کردن یک نشست سه‌جانبه میان اوکراین، روسیه و امریکا تلاش خواهیم کرد." او افزود که در صورت توافق همه طرف‌ها، کی‌یف مایل است این نشست در فصل خزان برگزار شود و گفت: "اگر ماه سپتمبر عملی شود، عالی خواهد بود. هرچه زودتر، بهتر." زلنسکی درباره محل احتمالی این دیدار توضیحی نداد. اظهارات زلنسکی ساعاتی پس از آن مطرح شد که روسیه در جریان یک حمله شبانه با راکت و طیاره‌های بدون سرنشین، کی‌یف و مناطق اطراف آن را هدف قرار داد. شاروال کی‌یف گفت در این حملات سه نفر کشته شده‌اند. حمله هشتم سپتمبر روسیه به کی‌یف گزارش‌ها همچنین از آتش‌سوزی و آسیب به بخش‌های از شهر حکایت دارد و شماری از باشنده‌گان برای در امان ماندن به زیرزمینی‌ها و ایستگاه‌های مترو پناه بردند. اردوی روسیه اعلام کرد که در این حمله، تأسیسات مرتبط با صنایع نظامی، مراکز انتقال و ذخیره‌سازی تجهیزات و مراکز لوژستیکی در کی‌یف و اطراف آن هدف قرار گرفته اند. در مقابل، مقام‌های اوکراینی حملات روسیه را محکوم کرده‌اند. آندری سیبیها، وزیر خارجه اوکراین، گفت حمله پس از خروج نماینده‌گان امریکا از منطقه انجام شده و آن را نشانه‌ی از فاصله میان مواضع روسیه در زمینه دیپلماسی و اقدامات نظامی این کشور دانست. مذاکرات میان روسیه و اوکراین در دوره‌های گذشته نتوانسته است دو طرف را به توافق نزدیک کند و اختلافات اساسی درباره سرزمین‌های مورد مناقشه، تضمین‌های امنیتی و روابط اوکراین با کشورهای غربی همچنان پابرجاست. سفر ویتکاف و کوشنر به مسکو و کی‌یف، تازه‌ترین تلاش واشنگتن برای کمک به برقراری مذاکرات میان دو طرف عنوان شده‌است. گفت‌وگوی تیلیفونی دونالد ترمپ، رئیس جمهور امریکا و ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه ویتکاف پس از دیدارهای اخیر از «پیشرفت اساسی» در گفت‌وگوها سخن گفته و اظهار کرده که ترمپ برای پایان دادن به کشتار و دستیابی به صلح پایدار تلاش می‌کند. کرملین نیز احتمال برگزاری مذاکرات سه‌جانبه میان روسیه، اوکراین و امریکا را رد نکرده‌است. با این حال، دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، گفته است که هنوز برای تعیین محل و تاریخ دقیق چنین دیداری زود است.

تصمیم شورای طبی پاکستان مبنی بر اخراج محصلان افغان رشته‌های طبی در پاکستان، با واکنش‌های گسترده روبه‌رو شده‌است. شورای طبی و طب دندان پاکستان در اقدامی، همه محصلان افغان را از ادامه تحصیل در پوهنتون‌ها و مؤسسات طبی دولتی و خصوصی این کشور منع کرده‌است. در مکتوبی این شورا که روز دوشنبه «۱۶ سنبله» منتشر شد، دستور داده که ثبت‌نام محصلان افغان برای سال تحصیلی جدید لغو شود و روند اخراج محصلان افغان برحال رشته‌های طبی در مدت سه روز تکمیل شود. در این مکتوب که یک نسخه آن به دست رادیو آزادی رسیده، آمده است که این تصمیم بر اساس پالیسی ملی پاکستان اتخاذ شده، پالیسی‌که بر اساس آن، خروج افغان‌ها از رشته‌های حساس مسلکی، مانند طب، ضروری دانسته شده‌است. در واکنش به این تصمیم، سفارت افغانستان در اسلام‌آباد که امور آن را دیپلومات‌های طالبان اداره می‌کنند، ناوقت روز سه‌شنبه با نشر اعلامیه‌ی این تصمیم را نگران‌کننده خوانده است. ارشیف در این اعلامیه از نهادهای طبی، آموزشی و حقوق بشری پاکستان و جامعه جهانی خواسته شده که برای حفاظت از حقوق محصلان افغان در پاکستان توجه کنند. دیپلومات‌های طالبان تأکید کرده‌اند که روابط علمی و بشری باید از اختلافات سیاسی جدا نگه داشته شود. سازمان عفو بین‌الملل می‌گوید تصمیم شورای طبی و طب دندان پاکستان برای لغو ثبت‌نام محصلان افغان و بازگرداندن آنان به افغانستان، «تبعیض‌آمیز و خودسرانه» است. این سازمان شام سه‌شنبه «۱۷ سنبله» در صفحه اکس خود گفته است که این تصمیم به‌ویژه بر محصلان دختر افغان تأثیر منفی خواهد گذاشت، زیرا بسیاری از آنان پیش از این نیز به دلیل محدودیت‌های طالبان از تحصیلات عالی در افغانستان تحت حاکمیت طالبان محروم شده‌اند. انجمن بین‌المللی محصلان افغان (آی‌ای‌اس‌ای) نیز از این تصمیم ابراز نگرانی کرده و گفته است که این تصمیم ادامه تحصیل محصلان افغان را با خطر روبه‌رو می‌کند. این انجمن روز سه‌شنبه «۱۷ سنبله» با نشر اعلامیه‌ی از مقام‌های پاکستان خواسته است در این تصمیم تجدیدنظر کنند. صدیق شریعتی، رئیس انجمن محصلان افغان در اسلام‌آباد، به رادیو آزادی گفت که این تصمیم حدود ۸۰۰ محصل افغان را که در رشته‌های طبی در پاکستان تحصیل می‌کنند، تحت تأثیر قرار خواهد داد: "به محصلان افغان گفته شده که طی ۳ روز پاکستان را ترک کنند. معنی این کار این است که تحصیلات قربانی اختلافات سیاسی و دیپلوماتیک می‌شود. این محصلان نه بدون اسناد آمده‌اند و نه هم به‌طور غیر قانونی، بیشتر آن‌ها کسانی هستند که خود پاکستان به آن‌ها بورس تحصیلی داده‌است. حالا به دلیل این تصمیم، آیندۀ هزاران محصل خراب می‌شود. به‌ویژه دختران افغان، زیرا بازگشت آن‌ها به افغانستان به معنی پایان آموزش آن‌هاست، زیرا در آن‌جا بر آموزش طبی و همۀ تحصیلات عالی آن‌ها محدودیت وجود دارد." شورای طبی و طب دندان‌ پاکستان: ثبت نام محصلان افغان لغو و آنها اخراج شوند به محصلان افغان در پوهنتون‌ها و مؤسسات طبی و طب دندان‌ پاکستان نیز از سوی مسئولان مربوط هشدار داده شده که روند خروج از لیلیه‌ها و سایر امور مرتبط را تکمیل کنند. فیض وردگ، محصل سال آخر طب در پوهنتون طبی نشتر در شهر ملتان پنجاب، به رادیو آزادی گفت: "ما هفت تا هشت سال از زنده‌گی خود را برای گرفتن مدرک طب صرف کرده‌ایم. اخراج ما تنها چند ماه پیش از فراغت، بی‌عدالتی بزرگی است. اداره پوهنتون روند امور مربوط به ویزه، اسناد اقامتی و اسناد تحصیلی ما را متوقف کرده که در نتیجه، زحمات چندین ساله ما و امیدهای خانواده‌های‌مان از بین می‌رود." منصور احمد خان، سفیر پیشین پاکستان در افغانستان و رئیس یک مرکز پژوهشی سیاست‌گذاری در لاهور موسوم به بنو «بی‌ان‌یو»، روز سه‌شنبه در صفحه اکس خود نوشت: "از شورای طبی و طب دندان‌ پاکستان می‌خواهم با توجه به ملاحظات بشری و روابط تاریخی و تمدنی میان مردم دو کشور، در تصمیم خود درباره محصلان افغان در کالج‌ها و پوهنتون‌های طبی تجدیدنظر کند." او افزود: "یکی از انسانی‌ترین و عملی‌ترین راه‌ها این است که به این محصلان اجازه داده شود تحصیلات مربوط به رشته‌های شان را تکمیل کنند و پس از فراغت، زمینه بازگشت آنان به افغانستان فراهم شود." در مکتوب شورای طبی و طب دندان‌ پاکستان که به تاریخ اول سپتمبر صادر شده، آمده است که در پوهنتون‌ها و مؤسسات دولتی و خصوصی طبی و طب دندان‌ پاکستان، به محصلان جدید افغان اجازه ثبت‌نام داده نمی‌شود. یادداشت پوهنتون طبی نشتر به محصلین افغان برای آماده‌گی برای برگشت به کشور شان در مکتوب شورای طبی و طب دندان‌ پاکستان آمده که در پوهنتون‌ها و مؤسسات دولتی و خصوصی طبی و طب دندان‌ پاکستان، به محصلان جدید افغان اجازه ثبت‌نام داده نمی‌شود. همچنین محصلان افغان که پیش از این در این برنامه‌ها شامل شده‌اند، باید بر اساس پالیسی موجود، مراحل اداری بازگشت به افغانستان را تکمیل کنند. با توجه به روابط پر تنش میان کابل و اسلام‌آباد، درباره این‌که اقدام پاکستان از نظر روابط دو کشور و قوانین بین‌المللی چگونه قابل توجیه است؟ نصرالله ستانکزی، استاد پیشین حقوق و علوم سیاسی پوهنتون کابل در این باره به رادیو آزادی گفت: "از نظر حقوقی، این افراد بر اساس قوانین پاکستان در آن‌جا تحصیل کرده‌اند، امتحانات مشخصی را سپری کرده و شرایط لازم را تکمیل کرده‌اند. آنان با پوهنتون مربوط قرارداد بسته و وارد آن پوهنتون شده‌اند. بنابر این، چنین اقدامی به این معناست که قراردادی را که میان محصل و پوهنتون مربوط وجود دارد، پاکستان به‌گونه یک‌جانبه لغو می‌کند که این نقض صریح قرارداد است." به‌گفته آقای ستانکزی، این اقدام پاکستان از یک‌سو با اصول مربوط به بورسیه‌های تحصیلی که به شماری از این محصلان داده شده، در تضاد است و از سوی دیگر، با تعهدات پاکستان در برابر منشور سازمان ملل متحد و اسناد بین‌المللی حقوق بشر سازگار نیست. او این اقدام را غیر انسانی و مغایر با اصول آموزشی و موازین حقوقی توصیف کرده‌است. این تصمیم تازه پاکستان در حالی مطرح می‌شود که فشارها بر مهاجران افغان در این کشور افزایش یافته و روابط میان اسلام‌آباد و مقام‌های طالبان نیز از زمان بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان، با تنش‌های مختلف روبه‌رو بوده است.

فرهاد ن. فقط چند ماهه بود که طیارات مسافربری ربوده‌شده عمداً آسمانخراش‌ها دوگانۀ مرکز تجارت جهانی در نیویارک را هدف قرار دادند؛ این رویداد بخشی از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ میلادی بر ایالات متحدۀ امریکا بود که در آن هزاران تن کشته شدند. در گذشته، ما این افراد را عاملان تنها یا گرگ‌های تنها می‌نامیدیم. این آینده است یک دیپلومات سابق امریکایی بیست‌وپنج سال بعد، فرهاد به دلیل راندن یک موتر مینی کوپر بر جمعیتی از مردم در شهر مونشن جرمنی که در نتیجهٔ آن دو تن کشته و ده‌ها تن دیگر زخمی شدند، به حبس ابد محکوم شد. قصۀ این افغان ۲۵ ساله نشان می‌دهد که جهان از زمان ۱۱ سپتامبر چگونه شکل گرفته است؛ در حالی که هم تهدیدات تروریستی و هم عملیات مبارزه با تروریزم پیوسته در حال تغییر بوده‌است. ازسوی شبکۀ القاعده طراحی شد؛ گروهی به رهبری اسامه بن لادن، میلیونر سعودی، که از سوی مقام‌های طالبان در کابل پناه داده شده بود؛ مقام‌هایی که بعداً از قدرت رانده شدند. پس از آن، فرهاد که نام خانوادگی‌اش مطابق با قوانین حفظ حریم خصوصی جرمنی به‌طور مختصر "ن" معرفی شده، در کشوری بزرگ شد که نیروهای بین‌المللی به رهبری امریکا برای مدت ۲۰ سال در آن برای مهار ساختن طالبان مبارزه کردند. بعدتر، او در زمرۀ صدها هزار افغانی بود که به دنبال صلح و رفاه در اروپا، کشورخودرا ترک کردند، اما سرانجام در اثر تبلیغات آنلاین ملاهای کشور خودش افراطی شد. فرهاد هیچگونه وابستگی یا ارتباط با هیچ گروه مشخص نداشت و به نظر می‌رسید کاملاً بر اساس ابتکار خودش عمل کرده است. یک دیپلومات سابق امریکایی با چندین دهه تجربه در زمینهٔ مبارزه با تروریزم به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت: «در گذشته، ما این افراد را عاملان تنها یا گرگ‌های تنها می‌نامیدیم. این آینده است» این دیپلومات سابق، که نخواست نامش افشا شود، همچنین گفت: «هیچ‌کس نیاز ندارد عضو یک گروه باشد، آن‌ها می‌توانند از یک گروه الهام بگیرند، می‌توانند از چندین گروه الهام بگیرند». او افزود که پیشرفت‌ها در زمینۀ هوش مصنوعی، یک «نقطهٔ عطف» را در تکامل تهدیدات تروریستی تشدید کرده است. رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی با چندین کارشناس درمورد این موضوع گفت‌وگو کرده که چگونه ابزارهای تکنالوژیک که ۲۵ سال پیش وجود نداشتند، از جمله طیارات بی‌پیلوت، هوش مصنوعی و رسانه‌های اجتماعی، یک محیط کاملاً جدید و خطرناک‌تر را ایجاد می‌کنند. جوزف ووتل، جنرال متقاعد امریکایی جوزف ووتل، جنرال متقاعد امریکایی، به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت: «ما شاهد حضور بسیار بیشتر در فضای آنلاین هستیم. شاهد استفادهٔ بسیار بیشتر از افراد تأثیرگذار هستیم. علاوه بر عاملان سازمان‌یافته‌ای که در صحنهٔ تروریزم به آن‌ها عادت کرده‌ایم، اکنون عاملان تنها، کسانی که تحت تأثیر قرار گرفته‌اند را نیز داریم.» ووتل در اکتوبر ۲۰۰۱ میلادی درست چند هفته پس از حملات ۱۱ سپتامبر بر نیویارک و واشنگتن، رهبری یک حملهٔ هوایی دیسانت نیروهای امریکایی علیه مواضع طالبان در قندهار را بر عهده داشت. او بعداً در آنچه «جنگ علیه ترور» نامیده شد، نقش مهمی را ایفا کرد؛ وتل همچنین در عراق خدمت کرد و قوماندانی عملیات علیه جنگجویان گروۀ دولت اسلامی را برعهده داشت. جوزف ووتل، جنرال متقاعد امریکایی گفت: «این سازمان‌های تروریستی دوام آورده‌اند. آن‌ها تا جایی که می‌توانند به سازگاری ادامه داده‌؛ پیچیده‌تر شده‌اند. اکنون فضا برای کارشناسان امنیتی نیز بسیار پیچیده‌تر شده است.» «تروریست‌های میراثی» در مورد شبکۀ القاعده، داستان پس از ۱۱ سپتامبر، داستانِ شاخه‌ها و گروه‌های وابسته بوده است؛ گروه‌هایی مانند الشباب در سومالیا و جماعت نصرت الاسلام والمسلمین (JNIM) در منطقهٔ ساحل غرب افریقا که با پیوند دادن اهداف محلی خود با جاه‌طلبی شبکۀ القاعده، برای انجام حملات بیشتر در سطح جهانی، به ااین شبکه وابسته شدند. تبلیغات شبکۀ القاعده در یمن پس از خروج از افغانستان تا امروز، به‌شدت افزایش یافته است سارا هارموش پس از آن‌که نیروهای نظامی امریکا، رهبری شبکۀ القاعده را درهم کوبیدند و در ماه‌های پس از ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ میلادی القاعده را از پناهگاه‌های امن در افغانستان محروم کردند، این ساختار پراکنده به این شبکه امکان داد، تا همچنان دوام بیاورد. ستراتیژی جدید مبارزه با تروریزم ایالات متحدۀ امریکا که در ماه می 2026 منتشر شد، شبکۀ القاعده و تهاجمی‌ترین بخش آن «القاعده در شبه‌جزیرهٔ عربستان» ای کیو ای پی را در صدر فهرست آنچه قرار می‌دهد که آن را «تروریست‌های اسلام‌گرای میراثی» می‌نامند. در گزارش سازمان ملل متحد که در ماه اگست منتشر شد، ای کیو ای پی «پیشتاز» جنبش جهانی شبکۀ القاعده توصیف شده است. در سال‌های اخیر، مطالعات نشان داده‌اند که چگونه شاخه‌های القاعده در زمینهٔ تأمین مالی و آموزش هماهنگی می‌کنند. طور مثال، ناظران سازمان ملل متحد در سال گذشته به پرداخت یک باج ۵۰ میلیون دالری به جماعت نصرت الاسلام والمسلمین اشاره کرده اند که این گروه آن را با القاعده در مغرب اسلامی، ای کیو ای پی در یمن و «رهبری ارشد القاعده در جنوب آسیا» شریک شد. آن‌ها همچنین پیام‌رسانی آنلاین خود را افزایش داده‌اند. سارا هارموش، کارشناس تروریزم و پژوهشگر مؤسسهٔ امنیت سرحدی و برنامهٔ مبارزه با افراط‌گرایی در پوهنتون جورج واشنگتن در امریکا، به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت: «تبلیغات شبکۀ القاعده در یمن پس از خروج از افغانستان تا امروز، به‌شدت افزایش یافته است. آن‌ها بیش از آنچه که من در چند سال گذشته منتشر کرده‌ام، مطالب منتشر کرده‌اند.» هارموش گفت: « همین چند ماه پیش، القاعده در یمن، بیانیه‌ها و ویدیوهایی منتشر کرد که حملات گرگ‌های تنها را تحریک می‌کرد و از افرادی که در غرب هستند، می‌خواست حملاتی را در داخل قلمرو امریکا و در اروپا انجام دهند.» عمل کورکورانه؟ در این فضای به‌سرعت در حال تغییر، یک مسئلهٔ دیگر نیز وجود دارد: که از دست رفتن ظرفیت مبارزه با تروریزم است. دیپلومات سابق امریکایی که از افشای نامش خودداری کرده، به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت: «ما در تاریکی پرواز می‌کنیم. در یک‌ونیم سال گذشته، افراد را از دست داده‌ایم و پول را از دست داده‌ایم». او می افزاید که محیط جیو وپولیتیک کنونی این آزمون را تشدید بخشیده است: «در حال حاضر، ما تقریباً در چشم طوفان قرار داریم؛ بین پیامدهای ۷ اکتوبر [حملهٔ سال ۲۰۲۳ میلادی به رهبری حماس علیه اسرائیل] و جنگ جاری ایران. بسیاری از افراد خوب را از دست داده‌ایم که تجربهٔ میدانی و دانش نهادی داشتند.» تصویر پس‌زمینه اینجا وارد شود در جریان یک سمینار انلاین پوهنتون جورج واشنگتن در ۲ سپتامبر، نگرانی‌های مشابهی از سوی سایر کارشناسان برجستهٔ عرصۀ مبارزه با تروریزم نیز مطرح شد. تام سندرسن از مرکز مطالعات ستراتیژیک و بین‌المللی به «کاهش تمرکز بر تروریزم، بودجه‌ها و پرسونل» اشاره کرد، در حالی که بروس هافمن از شورای روابط خارجی از «خروج گسترده» کارمندان از دفتر مبارزه با تروریزم وزارت امور خارجۀ امریکا صحبت کرد؛ دفتری که سال گذشته بازسازی شد. قصر سفید، یا وزارت امور خارجه بلافاصله درمورد مسائلی که در این مقاله مطرح شده، اظهار نظر نکردند. بودجهٔ مبارزه با تروریزم پس از یک بررسی در سال ۲۰۱۸ شروع به کاهش کرد و این کاهش‌ها از سال ۲۰۲۵ سرعت گرفته‌ است. در ستراتیزی مبارزه با تروریزم ایالات متحده گفته شده است: «ملت ما از سوی جامعهٔ اطلاعاتی خود به‌خوبی خدمت دریافت نکرده است؛ جامعه‌ای که در شیوه‌های قدیمی نگاه کردن به تهدیدات گرفتار شده است.» جاناتان شرودن، رئیس بخش تحقیقات در نهاد سی ای ان، یک موسسۀ تحقیقاتی مستقر در واشنگتن، به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت که در سال‌های اخیر یک تغییر عمده در سیاست صورت گرفته است. او گفت: «اهداف ما از شکست کامل این گروه‌ها به سوی مدیریت مؤثر تهدیدی که آن‌ها ایجاد می‌کنند و و دور نگه‌داشتن آن از داخل خاک ایالات متحده تغییر کرده است.» او افزود: «فکر می‌کنم ساختاری که ایالات متحدۀ امریکا اکنون در اختیار دارد، طی پنج تا هفت سال گذشته، تا حد زیادی در انجام این کار مؤثر بوده است.»

با بازگشت طالبان به قدرت، زندگی هنرمندان در افغانستان به دلیل محدودیت‌ها و ممنوعیت‌های اعمال‌شده بر هنر دشوار شده است. هنرمندانی که سال‌ها برای افغانستان آواز خوانده و محافل مردم را رنگین کرده بودند، اکنون با مشکلات زیادی روبه‌رو هستند. یک هنرمند محلی افغان از سال‌های به رادیو آزادی گفت، که هنر برایش هم سرگرمی بود و هم کار؛ مردم او را به محافل خود دعوت می‌کردند و ساز و صدایش شنونده داشت. این روزها، اما دغدغه او که نزدیک به نیم قرن با آواز، ساز و موسیقی زندگی کرده، دیگر انتخاب شعر و آهنگ نیست، بلکه پیدا کردن نان برای خانواده است. «چه روزهای خوبی بود! مردم هر روز و شب مرا به محافل خود دعوت می کردند، اما حالا طوری شده، صبح که می شود در این فکرم که دوتا نان از کجا کنم، چاشت که می شود به این چرت هستم که یا خدا چه پخته کنیم و بخوریم.» این هنرمند افغان که آوازخوان و نوازنده موسیقی است و به دلیل حساسیت موضوع نمی‌خواهد نامش در این گزارش ذکر شود، به رادیو آزادی می‌گوید: «من به چهار زبان آهنگ می خوانم؛ یگانه هدف من شعر و ادب بوده و راه من هنر و موسیقی بوده است، ۴۵ سال در راستای هنر، ادبیات، فرهنگ و موسیقی خدمت کرده‌ام و ۳۰ سال در رادیو تلویزیون ملی ایفای وظیفه کرده‌ام، زندگی‌ام چنین گذشته است.» او می‌افزاید که پس از حاکمیت دوباره طالبان و ممنوعیت موسیقی، روزگارش تغییر کرده و بی‌کاری و نگرانی از تأمین هزینه‌های زندگی جای روزهایی را گرفته که موسیقی منبع درآمدش بود: «حالا خانم‌ام آمد گفت فقط برنج داریم چه پخته کنم؛ من در جوابش گفتم شوله 'یک نوع غذای آماده شده با برنج' پخته کن او گفت روغن، پیاز، کچالو، رُب نیست، چگونه شوله پخته کنم؟ من در فکر فرورفتم گفتم پس نان و چای می خوریم.» این خواننده می‌گوید با آنکه پس از سی سال کار رسمی دولتی به سن تقاعد رسیده، اما در پنج سال گذشته حقوق تقاعدش را دریافت نکرده و ناچار است برای تأمین هزینه‌های زندگی، در جستجوی کار باشد؛ اما یافتن کار در این سن و با این شرایط برایش دشوار است و این تلاش‌ها بارها او را به خستگی، درماندگی و اشک ریختن کشانده است. او می‌افزاید: «موترسایکلم را سوار شدم که حرکت کنم، دیدم که تیل ندارد و خاموش شد، همانطور حرکت کردم چشمانم اشک آلود شد، حدود پنجاه متر که آمدم دیگر راه را دیده نتوانستم، با دامن خود اشک‌هایم را پاک کردم، اما چنان دلم پُر شده بود که هیچ اشک‌هایم بند نمی‌آمد.» اما او تنها هنرمندی نیست که با چنین مشکلاتی دست‌وپنجه نرم می‌کند، یک هنرمند محلی دیگر در افغانستان می‌گوید، در کنار تهدیدهای احتمالی جانی، او نیز با مشکلات شدید اقتصادی روبه‌رو است. او نیز به دلیل ترس از پیامدهای احتمالی امنیتی نخواست نامش در گزارش ذکر شود، می‌گوید: «مانند من صدها هنرمند دیگر در افغانستان‌اند، که در حالت فقر و زندگی پر از مشکلات سپری می‌کنند. اگر نان صبح را داریم از شب را نداریم و همینطور برعکس آن. مجبور به قرض گرفتن هستیم و از آن بدتر این است که وقتی نزد کسی می‌رویم که ما را کمک کند، مانند یک خیرات‌خور و آن شخص هم کمک کند یا نه، این مسئله فشار روحی بر هنرمند وارد می کند.» داستان این هنرمندان، روایت زندگی کسانی است که پس از سال‌ها فعالیت در عرصه هنر و موسیقی، امروز نه برای رفتن روی صحنه، بلکه برای تأمین نان خانواده تلاش می‌کنند. پس از حاکمیت دوباره طالبان در افغانستان در سال ۲۰۲۱م، موسیقی در این کشور با ممنوعیت روبه‌رو شد، طالبان موسیقی را حرام می‌دانند و اجازه پخش و اجرای آن را نمی‌دهند. آنان بارها از رسانه‌ها خواسته‌اند که موسیقی نشر نکنند و در مواردی نیز آلات موسیقی را شکسته و آتش زده‌اند، شماری از هنرمندان نیز از بدرفتاری و برخوردهای نامناسب با آنان از سوی نیروهای طالبان گزارش داده‌اند. این ممنوعیت، زندگی هنرمندان و آوازخوانانی را که سال‌ها از راه موسیقی امرار معاش می‌کردند، با دشواری‌های جدی روبه‌رو کرده است. شماری از آنان فعالیت هنری خود را متوقف کرده‌اند، برخی کشور را ترک کرده و به کشورهای همسایه رفته‌اند؛ اما در آنجا نیز با مشکلات اقتصادی، اقامتی و دشواری‌های زندگی مهاجرت روبه‌رو هستند. در همین حال، شماری از فعالان حوزه فرهنگ و هنر افغانستان در خارج از کشور می‌گویند، وضعیت هنرمندان در داخل افغانستان نیازمند توجه جدی است و جامعه جهانی تا کنون حمایت کافی از آنان نکرده است. شاهپور صداقت، یکی از این فعالان، به رادیو آزادی گفت که هنرمندان افغان به حمایت و اقدام عملی نیاز دارند و در کنار فرصت‌های آموزشی و برنامه‌های حمایتی، باید فرصت‌های واقعی کار نیز برای آنان ایجاد شود. او گفت: «ابتدا باید برای مهاجران که در داخل افغانستان یا در مهاجرت با مشکلات اقتصادی روبرو هستند، کمک‌های مالی و صندوق‌های اضطراری ایجاد شود، سپس باید برای آنان فرصت‌های واقعی کار فراهم شود، مثلاً تولید فلم و موسیقی به صورت آنلاین، برگزاری نمایشگاه‌ها و کنسرت‌های مجازی، ترجمه و فروش آثار و ایجاد پروژه‌های مشترک با هنرمندان خارج از افغانستان.» اما تحقق چنین پیشنهادهایی، به حمایت و ایجاد زمینه‌های تازه برای ادامه فعالیت هنرمندان افغان نیاز دارد. برای هنرمندانی که سال‌های زیادی از عمرشان را با موسیقی سپری کرده‌اند، خاموش‌شدن سازها و ممنوعیت موسیقی به معنای پایان یافتن شغل‌شان است، اما در کنار آن، به معنای از دست رفتن منبع درآمد و آغاز تلاش‌های تازه و دشوار برای تأمین هزینه‌های زندگی نیز هست.

در افغانستان به دلیل طویانهٔ بلند ازدواج جوان‌ها سال‌ها به تأخیر می‌افتد. عالمان دین می‌گویند، که طویانه حرام است؛ اما بر اساس رسم‌های اجتماعی به این حکم اسلامی چندان توجه نمی‌شود. در بعضی از مناطق طویانه حتی به میلیون افغانی می‌رسد، که باعث می‌شود جوانان افغان به کشورهای خارجی مهاجرت کنند. جوانی به نام فریدالله می‌گوید: «پنج سال می‌شود که نامزد شده‌ام، اما به دلیل طویانهٔ بلند و رسم‌های ناپسند، تا هنوز نتوانسته‌ام همسرم را به خانه بیاورم و ازدواج کنم.» فریدالله ۲۸ ساله است، که در یک ورکشاپ موترها در شهر پلخمری ولایت بغلان کار می‌کند، می‌گوید پنج سال می‌شود که تلاش دارد هفت‌صد هزار افغانی را فراهم کند، اما تا هنوز نتوانسته آن را به خانواده خسرش بپردازد. این هفت‌صد هزار افغانی به نام طویانه در بدل ازدواج گرفته می‌شود. او می‌گوید که با درآمد کنونی‌اش، فراهم کردن چنین مبلغی ناممکن است. او به رادیو آزادی افزود: «پنج سال می‌شود که نامزد شده‌ام، اما نمی‌توانم ازدواج کنم، چون پول زیاد بالایم گذاشته‌اند. خواست من از خانواده‌ها این است که در این بخش نرمش نشان هند تا ازدواج‌ها صورت بگیرد و برای مردم در این مورد آسانی فراهم شود.» در شماری از مناطق افغانستان، گرفتن پول به نام طویانه در بدل دختر و خواهر از زمان‌های دور به این‌سو رواج داشته است؛ در برخی مناطق بیشتر و در برخی کمتر، اما هر اندازه که باشد، در بسیاری موارد سبب می‌شود که جوانان برای ازدواج سال‌ها انتظار بکشند. جوانان افغان می‌گویند که افزون بر طویانه، مصرف‌های نامزدی، عروسی، لباس، طلا و دیگر مراسم سنتی، برای یک کارگر عادی یا جوان بی‌کار بسیار سنگین تمام می‌شود؛ آن هم در جامعه‌ای که میزان بی‌کاری و فقر در آن بلند است. شمس‌الله، یکی از باشندگان کابل، به رادیو آزادی گفت که به همین دلیل بسیاری از جوانان ناچار می‌شوند برای کار شاقه به کشورهای دیگر مهاجر شوند. او گفت: «تقریباً ده لک، هشت لک یا دوازده لک طویانه را یک جوان چگونه فراهم کند؟ به همین خاطر بسیاری از جوانان برای فراهم کردن این پول به کشورهای دیگر می‌روند.» یک مهاجر افغان مقیم ایران که نام خود را صفی‌الله معرفی کرد، گفت که از چند سال به این‌سو برای به دست آوردن پولی که به نام طویانه از او خواسته شده، به این کشور رفته و اکنون در آنجا به کارهای سخت و شاقه مصروف است. او گفت: «به همین خاطر به ایران آمده‌ام که در وطن نامزد کرده‌ام و ده لک افغانی طویانه بالایم گذاشته‌اند. در وطن کار نیست، مجبور شدم اینجا بیایم تا پول پیدا کنم. اینجا در بخش ساختمان کار سخت می‌کنم.» داستان‌های این جوانان بخشی از یک مشکل اجتماعی در افغانستان است که از سال‌ها به این‌سو در این کشور رواج دارد. شماری از خانواده‌ها اما می‌گویند که موضوع تنها پول نیست، بلکه با رسم‌های ناپسند اجتماعی نیز پیوند دارد؛ به گونه‌ای که اگر در برخی مناطق در بدل دختر یا خواهر طویانه گرفته نشود، به عروس در خانه داماد با دید احترام نگریسته نمی‌شود. یکی از باشندگان ولسوالی ده‌سبز کابل که نخواست نامش نشر شود، به رادیو آزادی گفت: «در خانواده خسر به دختر با دید خوب نگاه نمی‌کنند و برایش می‌گویند که اگر تو دختر یا خواهر خوبی می‌بودی، ما را رایگان نمی‌دادند. این بزرگ‌ترین مشکل است. همچنان فقر هم سبب شده است. حالا من که در بدل دخترم پول می‌گیرم، مجبور هستم، چون فقیر هستم و توان خرید وسایل خانه را برای دخترم ندارم. مجبور هستم پول بگیرم و به نام جهیز برای دخترم وسایل خانه و برخی چیزهای دیگر بخرم.» اما او می‌گوید که لازم است این رسم سرانجام پایان یابد. سخنان او نشان می‌دهد که در برخی مناطق، حتا کسانی که از طویانهٔ بسیار بلند پشتیبانی نمی‌کنند، باز هم به دلیل فشار رسم‌های ناپسند اجتماعی به این رواج پابند می‌مانند. اما عالمان دین می‌گویند که از دید اسلام، مَهَر حق شرعی دختر است و باید به زن داده شود، اما گرفتن پول از خانواده داماد برای خودشان به نام طویانه کاملاً حرام و ناروا است. قاری نورالرحمان شیرزاد باشندهٔ ننگرهار، که عالم دین است، به رادیو آزادی گفت: «گرفتن طویانه از دید اسلام به گونهٔ مطلق حرام است، زیرا پیامبر (صلی‌الله علیه وسلم) فرموده‌اند که بهترین نکاح آن است که در مَهَر آن آسانی باشد. به همین دلیل آن را بهترین نکاح گفته‌اند. اما این‌جا که افزون بر مهر، طویانه هم گرفته می‌شود و مردم توان آن را هم ندارند، این از دید اسلام عمل حرام است و باید جلو آن گرفته شود.» او از حکومت طالبان می‌خواهد که در این بخش گام جدی بردارد و برای پایان دادن به این رسم ناپسند کار کند. ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی حکومت طالبان، در این مورد به پرسش‌های رادیو آزادی پاسخ نداد، اما ریاست امور اداره حکومت طالبان در سال ۲۰۲۵م گفته بود که نمایندگان وزارت امر به معروف، ارشاد، حج و اوقاف و شماری از وزارت‌های دیگر روی رهنمود تطبیق یک فرمان برای جلوگیری از رسم‌ها و رواج‌های ناپسند کار کرده‌اند. وزارت امر به معروف و نهی از منکر حکومت طالبان نیز در سال ۲۰۲۶م گفته بود که در کابل و هلمند به دلیل طویانهٔ بلند و برخی رسم‌های نادرست، از چند ازدواج اجباری زنان جلوگیری کرده است. در کنار تلاش‌های حکومت طالبان، برای پایان دادن یا کاهش طویانه از طرف مردم نیز توافق‌هایی صورت گرفته است، اما پس از مدتی، همین توافق‌ها از سوی همان مردم دوباره نقض شده‌اند. باشندگان مناطق مختلف می‌گویند که با وجود این تلاش‌ها، طویانهٔ بلند هنوز هم در بسیاری از مناطق رواج دارد. آنان می‌گویند که برای حل این مشکل اجتماعی، افزون بر حکومت، عالمان دین، بزرگان قومی و بزرگان خانواده‌ها نیز باید برای کاهش مصرف‌های سنگین ازدواج به گونه مشترک کار کنند.

شورای طبی و طب دندان‌ پاکستان(پاکستان میدیکل ایند ډنتل کانسل) ثبت‌نام محصلان افغان را در پوهنتون‌های طبی دولتی و خصوصی آن کشور لغو کرده و به اخراج فوری آنها از پاکستان، تصمیم گرفته است. به محصلان افغان گفته شده که طی ۳ روز پاکستان را ترک کنند صدیق شریعتی این شورا که یک نهاد قدرتمند دولتی پاکستان است، ثبت‌نام پوهنتون‌های طبی، قوانین و معیارهای آموزشی طب را در سراسر این کشور کنترول می‌کند. این شورا در یک اعلامیه‌ گفته که این تصمیم بر اساس پالیسی ملی پاکستان اتخاذ شده که در آن اخراج همۀ افغان از رشته‌های مسلکی حساس مانند طب ضروری دانسته می شود. شورای طبی و طب دندان‌ پاکستان به همۀ پوهنتون‌های آن کشور دستور داده که تا سه روز، گزارش تطبیق این دستور را ارائه کنند و هشدار داده که در صورت تخلف، اقدامات قانونی سخت‌گیرانه‌ای علیه آنها انجام خواهد شد. پس از این هشدار، به محصلان افغان پوهنتون‌ها در سراسر پاکستان اطلاعیه‌هایی در زمینۀ ترک لیلیه‌ها و سایر محلات اقامت شان صادر شده است. پوهنتون طبی کینگ ادوارد لاهور فهرست ۲۲ محصل افغان را منتشر کرده و به آنها دستور داده که طی ۲۴ ساعت مراحل رسمی ترک پوهنتون را تکمیل کنند. ستره محکمه اسلام‌آباد: محصلان افغان موضوع تمدید ویزای خود را از سفارت طالبان پیگیری کنند پوهنتون طبی نشتر ملتان نیز به محصلان افغان خود دستور داده که لیلیه‌ها را ترک کرده و از بخش اداری سند خروج را دریافت کنند. این تصمیم ناگهانی زحمات و تلاش‌های سالیان متمادی محصلانی را نیز برباد می دهد که در انتظار امتحانات نهایی و دریافت دیپلوم‌های‌شان بودند. فیض وردک، محصل افغان سال آخر رشته ام‌بی‌بی‌اس در پوهنتون طبی نشتر ملتان، به رادیو آزادی گفت: زحمات سال‌های متمادی ما و امیدهای خانواده‌های ما بر باد می‌رود فیض وردک «ما ۷ تا ۸ سال از زندگی خود را برای دریافت سند طب صرف کرده‌ایم. اخراج ما تنها چند ماه پیش از دریافت سند فراغت، بی‌عدالتی بسیار بزرگ است. ادارۀ پوهنتون کارهای مربوط به ویزه و اسناد تحصیلی ما را متوقف کرده که در نتیجه، زحمات سال‌های متمادی ما و امیدهای خانواده‌های ما بر باد می‌رود.» صدیق شریعتی، رئیس انجمن محصلان افغان در اسلام‌آباد، می‌گوید، هزاران محصل افغان در پاکستان حضور دارند و تعداد محصلان طب حدود ۸۰۰ تن است: «به محصلان افغان گفته شده که طی ۳ روز پاکستان را ترک کنند. معنی این کار این است که تحصیلات قربانی اختلافات سیاسی و دیپلوماتیک می‌شود. این محصلان نه بدون اسناد آمده‌اند و نه هم به‌طور غیرقانونی؛ بیشتر آنها کسانی هستند که خود پاکستان به آنها بورس تحصیلی داده است. حالا به دلیل این تصمیم، آیندۀ هزاران محصل خراب می‌شود. به‌ویژه دختران افغان، زیرا بازگشت آنها به افغانستان به معنی پایان آموزش آنهاست، زیرا در آنجا بر آموزش طبی و همۀ تحصیلات عالی آنها محدودیت وجود دارد.» شماری از حقوق‌دانان و فعالان حقوق بشر این اقدام شورای طبابت و طب دندان‌ پاکستان را نقض قوانین بین‌المللی و اصول انسانی دانسته‌اند. رادیو آزادی تلاش کرد تا نظر دیپلومات‌های حکومت طالبان در اسلام‌آباد را در مورد این تصمیم اخذ کند، ولی آنها تا تهیه این گزارش به پرسش‌های ما پاسخ ندادند. با به قدرت رسیدن دوبارۀ طالبان در افغانستان در اگست 2021 میلادی و خراب شدن روابط میان پاکستان و حکومت طالبان، پاکستان به اخراج مهاجران افغان مقیم آن کشور، تصمیم گرفت و این روند از اوخر سال گذشته تشدید یافت؛ اما در دو ماه گذشته فشارهای حکومت پاکستان بر محصلان افغان در این کشور افزایش یافته است.

رافائل گروسی، مدیر کل اداره بین‌المللی انرژی اتمی می‌گوید که این نهاد بیش از یک سال است که اطلاعی از وضعیت برنامهٔ هسته‌ای ایران ندارد. گروسی روز دوشنبه «۱۶ سنبله» در نشست خبری خود در آستانه آغاز به کار شورای حکام این نهاد، گفت که اداره بین‌المللی انرژی اتمی درباره برنامه هسته‌ای ایران کاملاً بی‌اطلاع است و دست‌کم از جون ۲۰۲۵ تاکنون نتوانسته است اطلاعات کافی درباره آن به دست آورد. قرار است شورای حکام در نشست جدید خود که از روز دوشنبه آغاز شده، دربارهٔ قطعنامه سه کشور اروپایی تصمیم بگیرد که خواهان ارسال پرونده ایران به شورای امنیت شده‌اند. آرشیف، یک سایت هسته‌ای ایران در اصفحان خبرگزاری‌ها به تاریخ ۱۳ سنبله به نقل از دیپلومات‌ها گزارش داده بودند که امریکا و متحدانش شامل بریتانیا، فرانسه و جرمنی، در تلاش‌ برای ترغیب سایر کشورهای عضو شورای حکام اداره بین‌المللی انرژی اتمی برای تصویب قطعنامه‌ای در نشست این هفته شورای حکام، به‌منظور ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت ملل متحد هستند. وزارت خارجه ایران به این سه کشور هشدار داده و با "نسنجیده" خواندن تلاش آن‌ها در این زمینه، افزوده که "حتماً جمهوری اسلامی ایران در قبال آن، تدابیر لازم را خواهد اندیشید." اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران درباره پیش‌نویس قطعنامه جدید گفت در صورت تصویب این قطعنامه، ایران "اقدام‌‌ متقابل" خواهد کرد. رافائل گروسی در نشست خبری خود با تأکید بر "ضرورت بازرسی از تأسیسات ایران" گفت: "اداره نه از ایران اطلاعاتی درباره وضعیت مواد هسته‌ای یا تأسیسات اعلام‌شده این کشور دریافت کرده و نه به هیچ‌یک از این تأسیسات دسترسی داشته است تا بتواند فعالیت‌های راستی‌آزمایی میدانی خود را انجام دهد." آرشیف، یک سایت هسته‌ای ایران قبل و بعد از حمله از سوی دیگر سخنگوی وزارت خارجه ایران هم گفت حملات امریکا و اسرائیل به تأسیسات هسته‌ای ایران، باعث "مسدود شدن مسیر آن‌ها" شده و در نتیجه، امکان بازرسی از این تأسیسات "وجود ندارد". ایران بیش از ۴۰۰ کیلو گرام یورانیم با غنای بالا در اختیار دارد، اما تأسیسات هسته‌ای در اصفهان، فردو و نطنز در حملات اسرائیل و ایالات متحده در جریان جنگ ۱۲ روزه ۱۴۰۴ به‌شدت آسیب دیدند و تهران هنوز در مورد سرنوشت ذخایر یورانیم غنی‌شده خود، اطلاعاتی منتشر نکرده‌است.

ولکر ترک، کمیشنر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد از طالبان خواست که به رفتار تبعیض‌آمیز در برابر زنان و دختران افغان پایان دهند. ولکر ترک، کمیشنر عالی حقوق بشر ملل متحد روز دوشنبه در ژنیو و در تازه‌ترین گزارش خود به شورای حقوق بشر ملل متحد درباره وضعیت حقوق بشر در جهان، از حکومت طالبان خواست فرمان‌ها و پالیسی‌های را لغو کند که به‌گفته او حضور زنان و دختران را در زنده‌گی عمومی عملاً جرم‌انگاری می‌کند. او گفت: "بار دیگر از مقام‌های حاکم در افغانستان می‌خواهم که فرمان‌ها و پالیسی‌های هولناک خود را که حضور زنان و دختران را در زنده‌گی عمومی عملاً جرم تلقی می‌کند، لغو کنند. این نظام شدید تبعیض و سرکوب که اکنون وارد ششمین سال خود شده، چیزی جز تبعیض مبتنی بر جنسیت نیست." طالبان پس از بازگشت به قدرت در ماه آگست ۲۰۲۱، آموزش بالاتر از صنف ششم دختران را ممنوع کردند. پس از آن نیز دروازه‌های پوهنتون‌ها و مؤسسات تحصیلات عالی و نیمه‌عالی را به روی زنان و دختران بستند. همچنان محدودیت‌های بر رفت‌وآمد زنان وضع شده و حضور آنان در نهادهای دولتی به گونه چشم‌گیری محدود شده‌است. در هفتم سپتمبر سال ۲۰۲۵، مقام‌های طالبان کار زنان افغان در دفاتر سازمان ملل متحد را نیز ممنوع کردند. در پی این تصمیم، صدها زنی‌که در دفاتر و نهادهای وابسته به ملل متحد کار می‌کردند، خانه‌نشین شدند. یک زن ۲۸ ساله افغان که پیش از این به مدت ۱۰ سال در یکی از نهادهای وابسته به ملل متحد کار کرده بود و نخواست نامش در گزارش ذکر شود، به رادیو آزادی گفت که اکنون بی‌کار است و همکارانش نیز از کار محروم شده‌اند و هیچ منبع درآمدی ندارند. او که پیش از این هزینه‌های تمام خانواده‌اش را تأمین می‌کرد، می‌گوید اکنون حتی اگر برای یافتن کار به جایی مراجعه کنند، اجازه‌ی انجام کارهای اداری در داخل دفتر به آنان داده نمی‌شود و برای انجام کارهای ساحوی نیز داشتن محرم شرط گذاشته شده‌است. آرشیف، شماری از زنان افغان بی‌بضاعت که برای خرید لباس دست دوم به بازار آمده اند. او گفت: "اگر امروز هم در جایی دنبال کار باشیم، اجازه نمی‌دهند در داخل دفتر کار اداری انجام دهیم. اگر از کارهای ساحوی صحبت شود، می‌گویند باید محرم همراه داشته باشید. ما می‌بینیم که بسیاری از بخش‌های ملل متحد دیگر فرصت‌های کاری را اعلان نمی‌کنند." این زن می‌افزاید که افغانستان کشور جنگ‌زده است و در بسیاری از خانواده‌ها زنان نان‌آور و سرپرست خانواده هستند. به‌گفته او، زمانی‌که یک زن سرپرست خانواده باشد، چگونه می‌تواند برای خود محرم پیدا کند؟ او می‌گوید اکنون یک ریکشا خریده و از درآمد آن خانواده‌اش را تأمین می‌کند. انتونیو گوترش، سرمنشی ملل متحد نیز نسبت به ادامه آن‌چه "سیاست‌های تبعیض‌آمیز" علیه زنان و دختران در افغانستان خواند، ابراز نگرانی عمیق کرده‌است. گوترش گفته که محدودیت بر آموزش و کار زنان و دختران، نقض حقوق اساسی آنان به شمار می‌رود و مانعی بزرگ در برابر توسعه اقتصادی، ثبات افغانستان و ادغام دوباره این کشور با جامعه جهانی است. او در اعلامیه‌ی همچنین ممنوعیت حضور زنان افغان در دفاتر ملل متحد را مغایر با حقوق بین‌الملل و منشور سازمان ملل متحد دانسته است. در اعلامیه آمده که این ممنوعیت در حالی ظرفیت ملل متحد برای انجام مأموریت‌هایش را تضعیف می‌کند که مردم افغانستان به کمک‌های نجات‌بخش بشردوستانه نیازمند هستند و سطح نیازمندی‌ها هر روز افزایش می‌یابد. سرمنشی ملل متحد بار دیگر از مقام‌های طالبان در افغانستان خواسته است که ممنوعیت کار زنان افغان در دفاتر ملل متحد را فوراً لغو کنند و دسترسی امن و بدون مانع آنان به دفاتر و تأسیسات این سازمان را در سراسر کشور تضمین نمایند. انتونیو گوترش همچنین از حکومت طالبان خواسته تمامی محدودیت‌های وضع‌شده بر زنان و دختران را بردارد و حقوق آنان را برای مشارکت کامل، برابر و مؤثر در تمامی عرصه‌های جامعه افغانستان تضمین و رعایت کند. طالبان تا کنون به اظهارات تازه سرمنشی ملل متحد واکنشی نشان نداده‌اند، اما پیش از این گفته اند که حقوق همه شهروندان افغانستان از جمله زنان و دختران در چارچوب شریعت اسلامی تأمین شده‌است.

با دشوارتر شدن روند اخذ ویزه برای افغان‌ها، شمار شرکت‌هایی که خدمات پذیرش پوهنتون و ویزهٔ تحصیلی ارائه می‌کنند، افزایش یافته است. شماری از جوانان از موفقیت این شرکت‌ها سخن می‌گویند، اما برخی دیگر ادعا دارند که با وجود پرداخت صدها دالر، هنوز ویزه‌ای به دست نیاورده‌اند. در سال‌های اخیر، به‌ویژه پس از بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان، اخذ ویزهٔ بسیاری از کشورهای جهان برای افغان‌ها دشوارتر شده است. هم‌زمان، شمار شرکت‌هایی که در کابل و برخی ولایت‌ها خدمات مربوط به پذیرش پوهنتون‌ها و ویزه‌های تحصیلی را ارائه می‌کنند، افزایش یافته است. برخی جوانان افغان می‌گویند پس از سپری کردن روندی طولانی و پرداخت هزینه‌های بلند، توانسته‌اند از طریق این شرکت‌ها ویزهٔ تحصیلی به دست آورند؛ اما شماری دیگر ادعا دارند که با وجود پرداخت پول، درخواست‌های‌شان بی‌نتیجه مانده است. یکی از باشنده‌گان دشت برچی شهر کابل که از یک مکتب آنلاین در رواندا فارغ شده و به دلیل حساسیت موضوع نخواست نامش در گزارش نشر شود، به رادیو آزادی گفت که پس از تلاش‌های زیاد و پرداخت هزینه، توانسته از طریق یکی از این شرکت‌ها برای تحصیل در رشتهٔ انجنیری ساختمانی در ایران ویزه بگیرد. او گفت: «این گونه شرکت‌ها حالا در کابل فعال شده‌اند و می‌توانند در بدل هزینه‌های بلند ویزهٔ تحصیلی بگیرند، اما در مقایسه با استرالیا و برخی کشورهای دیگر، ویزهٔ ایران ارزان‌تر بود. من خودم این ویزه را برای یکی از پوهنتون‌های ایران گرفتم، اما مصرف لیلیه و همهٔ هزینه‌های دیگر به عهدهٔ خودم خواهد بود.» حکمت‌الله، باشندهٔ ولسوالی اچین ولایت ننگرهار، می‌گوید با یکی از شرکت‌های فعال در این بخش قرارداد کرده، اما خودش تاکنون موفق به دریافت ویزه نشده است. او به رادیو آزادی گفت:«من خودم نزد همین شرکت‌ها رفتم و قرارداد کردم، اما هنوز ویزه نگرفته‌ام. در عین حال، بعضی از دوستانم که با یکی از آنان خودم هم رفته بودم، از طریق یک شرکت برای ویزهٔ تحصیلی ترکیه قرارداد بستند و برای مقطع ماستری ویزه گرفتند. اما بیشتر این شرکت‌ها تنها جنبهٔ تجارتی دارند؛ اگر از هر بیست نفر، یک نفر هم ویزه بگیرد، زیاد است.» دست‌کم ده جوان دیگر نیز در صحبت با رادیو آزادی ادعا کردند که با وجود پرداخت مبالغی میان ۲۰۰ تا ۱۲۰۰ دالر به برخی شرکت‌ها، موفق به دریافت ویزه نشده‌اند. یکی از باشنده‌گان ولسوالی څمکنی ولایت پکتیا که نخواست نامش در گزارش ذکر شود، گفت:«در اینجا، هم در ولسوالی و هم در مرکز، شرکت‌های زیادی هستند که می‌گویند اول باید ۲۰۰ دالر بدهی تا برای شما ثبت نام کنیم. وقتی اپرول آمد، بعد از آن با شش یا هفت هزار دالر باقی کار را انجام می‌دهیم. اما این یک روند جعلی است. از هر کس ۲۰۰ دالر می‌گیرند، ولی وقتی بعداً از آنان پرسان می‌کنی، می‌گویند اسناد تحصیلی‌ات مشکل داشت و پذیرفته نشد.» در مقابل، مسئولان برخی شرکت‌های فعال در بخش ویزه‌های تحصیلی می‌گویند که طی سال‌های فعالیت‌شان برای شمار زیادی از محصلان افغان زمینهٔ ادامهٔ تحصیل در خارج را فراهم کرده‌اند. رامش انوری، مسئول یکی از این شرکت‌ها، به رادیو آزادی گفت: «از آغاز فعالیت ما تا امروز برای صدها محصل ویزه گرفته‌ایم و آنان به آرزوی ادامهٔ تحصیل در کشورهای خارجی رسیده‌اند. ما هم برای پسران و هم برای دختران خدمات ارائه می‌کنیم، اما با توجه به شرایط کنونی، بیشتر مراجعه‌کننده‌گان ما مردان هستند. برای دختران نیز همراه با محرم شرعی‌شان کار می‌کنیم. هزینه‌های هر کشور و هر پوهنتون متفاوت است. ما این روند را به گونهٔ شفاف پیش می‌بریم و پیش از گرفتن ویزه از محصلان پول نمی‌گیریم؛ وقتی محصل ویزه‌اش را گرفت، آن وقت حق‌الزحمهٔ شرکت را می‌پردازد.» سید مسیح سادات، مسئول یکی دیگر از این شرکت‌ها، نیز می‌پذیرد که در شرایط کنونی گرفتن ویزهٔ کشورهای خارجی برای افغان‌ها آسان نیست. او گفت: «در دو سال و نیم گذشته، بیشترین ویزه‌ها را از ترکیه و شماری از کشورهای اروپایی گرفته‌ایم. حدود ۶۰ درصد ویزه‌ها از ترکیه و بیش از ۲۰ درصد را از فنلند، فرانسه و برخی کشورهای دیگر گرفته‌ایم. اما مشکل این است که دختران معمولاً در پوهنتون‌ها باقی می‌مانند، ولی از هر صد پسر شاید تنها دو نفر در پوهنتون بمانند و دیگران از پوهنتون فرار می‌کنند. به همین دلیل، این کشورها نسبت به گذشته دیگر بر ما اعتماد نمی‌کنند و برای افغان‌ها ویزه نمی‌دهند.» مسئولان این شرکت‌ها می‌گویند که روند اخذ ویزهٔ تحصیلی معمولاً سه تا شش ماه زمان می‌برد و هزینهٔ آن بر بنیاد کشور، پوهنتون و مقطع تحصیلی متفاوت است. آنان تأکید می‌کنند که شرکت‌ها صلاحیت صدور ویزه را ندارند، بلکه تنها در گرفتن پذیرش از پوهنتون، آماده‌سازی اسناد و طی مراحل درخواست با محصلان همکاری می‌کنند. تصمیم نهایی در مورد صدور یا رد ویزه، تنها در صلاحیت سفارت، قونسلگری یا ادارهٔ مهاجرت کشور مربوط است. برای دریافت ویزهٔ تحصیلی، افزون بر پذیرش یک پوهنتون معتبر، توانایی مالی، اسناد تحصیلی، سطح زبان، هدف سفر و سایر شرایط نیز بررسی می‌شود؛ شرایطی که از یک کشور تا کشور دیگر تفاوت دارد. گرفتن ویزهٔ تحصیلی تنها به شرکت‌های خصوصی محدود نیست. محصلان افغان می‌توانند از طریق بورس‌ها، پوهنتون‌ها، وزارت تحصیلات عالی و سایر نهادهای مربوط نیز برای ادامهٔ تحصیل در خارج اقدام کنند. شماری از جوانان نیز مستقیماً از طریق انترنت به پوهنتون‌ها درخواست می‌دهند و پس از دریافت پذیرش، مراحل ویزه را خودشان دنبال می‌کنند. با این حال، این روند پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ دشوارتر شده است؛ زمانی که بسیاری از کشورها فعالیت سفارت‌ها و خدمات قونسلی خود را در افغانستان متوقف یا محدود کردند.

شماری از افغان‌هایی که در جریان روند تخلیه سال ۲۰۲۱ از افغانستان بیرون شدند، هنوز در قطر، رواندا و دیگر کشورهای سوم در انتظار انتقال به یک کشور امن به‌سر می‌برند. آنان می‌گویند توقف روندهای مهاجرتی، سال‌ها انتظار را طولانی‌تر کرده و شماری از آنان اکنون حتی با قطع کمک‌های مالی روبه‌رو شده‌اند. یک مرد افغان که در جریان روند تخلیه همکاران افغان نیروهای امریکایی از کابل بیرون شد، می‌گوید نزدیک به پنج سال است که از خانواده‌اش جدا مانده و هنوز نمی‌داند سرنوشت پرونده مهاجرتی‌اش چه خواهد شد. او که نخواست نامش در گزارش ذکر شود، می‌گوید در ۱۸ اکتوبر ۲۰۲۱ به کمپ ابوظبی انتقال یافت و نزدیک به چهار سال را در آنجا در انتظار انتقال به امریکا سپری کرد. به گفته او، پرونده مهاجرتی پی‌یک (P-1) دارد. پس از تعلیق برخی روندهای مهاجرتی امریکا، به او گفته شد که در صورت انتقال به رواندا، زمینه انتقالش به یک کشور سوم فراهم خواهد شد. او در اگست ۲۰۲۵ همراه با ۲۶ افغان دیگر از کمپ ابوظبی به رواندا انتقال یافت. به گفته او، قرار بود اقامت آنان در رواندا موقتی باشد و پس از سه ماه به کشور دیگری منتقل شوند، اما با گذشت بیش از یک سال هنوز این وعده عملی نشده است. «سفر ما به افغانستان را از میدان هوایی ابوظبی وزارت خارجه امریکا متوقف ساخت و دوباره به کمپ آورد و به ما وعده داد که شما را به رواندا می‌بریم و بعد از سه ماه به کشور دیگری منتقل می‌کنیم، اما حالا یک سال می‌شود که رواندا هستیم. به تیلفون‌ها و ایمیل‌های ما پاسخ نمی‌دهند.» او می‌گوید به آنان گفته شده بود که چند کشور، از جمله کانادا، استرالیا و جرمنی، برای انتقال‌شان در نظر گرفته شده‌اند و قرار است در مدت سه ماه به یکی از این کشورها منتقل شوند. اما به گفته او، در دو ماه گذشته کمک‌های مالی و مصارف زندگی آنان نیز قطع شده است. «حال دو ماه می‌شود که مصارف ما را هم متوقف کرده‌اند. به ما می‌گویند ما دیگر کاری کرده نمی‌توانیم، خودتان می‌فهمید و کارتان.» این مرد افغان می‌گوید خانواده‌اش چند ماه پس از انتقال او از کابل، به کمپ قطر منتقل شد و تا اکنون در آنجا به‌سر می‌برد. او می‌گوید نزدیک به پنج سال است که از همسر و چهار کودک زیر ده سالش جدا مانده و بازگشت به افغانستان را نیز برای خود گزینه امنی نمی‌داند. «چهار سال و شش ماه می‌شود که فامیلم در کمپ قطر است و ما پنج سال می‌شود که از هم جدا هستیم. در چنین شرایطی بسر می‌بریم و حالا مجبور هستیم که به افغانستان برگردیم، زیرا اینجا مصارف خود را تأمین کرده نمی‌توانیم. این کشور جای مناسب برای زندگی نیست. ما را این‌گونه بی‌سرنوشت رها کردند، نمی‌دانیم که آخر سرنوشت زندگی ما چه خواهد شد.» پس از خروج نیروهای امریکایی از افغانستان در سال ۲۰۲۱، هزاران افغان که در انتظار انتقال به امریکا بودند، برای بررسی پرونده‌های‌شان به کشورهای سوم، از جمله امارات متحده عربی، قطر و پاکستان انتقال یافتند. اما روند رسیدگی به پرونده‌های شماری از آنان با تأخیرها و محدودیت‌های پی‌هم روبه‌رو شده است. بر بنیاد گزارشی از رویترز، در جولای ۲۰۲۵ مقام‌های امارات متحده عربی به مقام‌های امریکایی گفته بودند که قرار است ۲۵ افغان باقی‌مانده تا ۲۰ جولای به افغانستان بازگردانده شوند.در همان زمان، دونالد ترمپ، رئیس‌جمهور امریکا، در شبکه اجتماعی «Truth Social» در واکنش به وضعیت افغان‌های باقی‌مانده در ابوظبی نوشت که برای نجات آنان تلاش خواهد کرد. با تغییر سیاست‌های مهاجرتی امریکا، وضعیت افغان‌هایی که سال‌ها در کشورهای سوم در انتظار انتقال مانده‌اند، پیچیده‌تر شده است. دولت دونالد ترمپ از جنوری ۲۰۲۵ روند پذیرش پناهندگان را متوقف کرد و در جون همان سال صدور ویزه برای اتباع افغانستان را نیز محدود ساخت. پس از تیراندازی به دو عضو گارد ملی امریکا در واشنگتن دی‌سی در نوامبر ۲۰۲۵، که مظنون اصلی آن یک شهروند افغانستان معرفی شد، محدودیت‌های مربوط به اتباع افغانستان بار دیگر تشدید شد. دولت امریکا هدف این اقدامات را تأمین امنیت ملی و مصونیت عامه عنوان کرده، اما برای ازسرگیری کامل این روندها زمان مشخصی اعلام نشده است. یک زن افغان که در کمپ سیلیه قطر به‌سر می‌برد و او نیز پرونده مهاجرتی پی‌یک دارد، می‌گوید سال‌ها انتظار و بی‌سرنوشتی بر وضعیت روانی او تأثیر جدی گذاشته است. «ما چرا قربانی سیاست‌ها و قدرت‌ها شویم؟ ما مهاجر هستیم، چند سال همکار دولت امریکا بودیم. این واقعاً عادلانه نیست که با ما چنین رفتار شود. اگر ویزه مهاجرت امریکا متوقف شده، ما را به کشورهای مهاجرپذیر دیگر مثل استرالیا، کانادا و کشور های اروپایی بفرستد. تا کی با این وضعیت ادامه بدهیم؟ لطفاً به حال ما رسیدگی کنند.» کمپ سیلیه قطر پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ برای اسکان شماری از افغان‌هایی استفاده شد که با نیروهای امریکایی همکاری کرده و در انتظار انتقال به امریکا بودند. به گفته برخی مقام‌های امریکایی و افغان‌های ساکن این کمپ، حدود ۱۱۰۰ تن هنوز در آن به‌سر می‌برند. فعالان حقوق مهاجران می‌گویند سال‌ها بی‌سرنوشتی، جدایی از خانواده و نبود چشم‌انداز روشن، فشارهای روانی، اجتماعی و اقتصادی زیادی بر افغان‌های منتظر در کشورهای سوم وارد کرده است. عبدالرازق عدیل، فعال حقوق مهاجران، می‌گوید علاوه بر پیگیری حقوقی پرونده‌ها، باید راه‌های بدیل برای انتقال این افراد به کشورهای دیگر نیز جست‌وجو شود. «تنها راهکار اساسی برای حل این مشکل، خروج پرونده‌ها از حالت تعلیق سیاسی، دادخواهی حقوقی از سوی وکلا و «آی‌آر‌ای‌پی» یا پروژه کمک‌رسانی بین‌المللی به پناهندگان، و هم‌زمان فعال‌سازی مسیرهای جایگزین در سایر کشورهای مهاجرپذیر است.» او می‌افزاید که نهادهای مربوط سازمان ملل متحد و دولت‌های میزبان نیز باید تا زمان روشن شدن سرنوشت این افراد، نیازهای اساسی آنان را تأمین کنند. برای شماری از این افغان‌ها، سفر خروج از افغانستان که در سال ۲۰۲۱ آغاز شد، هنوز پایان نیافته است؛ آنان پس از سال‌ها انتظار در کشورهای سوم، همچنان نمی‌دانند چه زمانی و به کدام کشور منتقل خواهند شد.

همزمان با یک‌سالگی ممنوعیت کار زنان افغان در دفاتر سازمان ملل متحد در افغانستان که از سوی طالبان وضع شده است، انتونیو گوترش، سرمنشی سازمان ملل متحد، نگرانی خود را از رفتارهای تبعیض‌آمیز دوامدار طالبان در برابر زنان و دختران افغان ابراز کرده است. در اعلامیه‌ای که از سوی استیفن دوجاریک، سخنگوی آقای گوترش، منتشر شده، به نقل از او گفته شده است که محدودیت‌ها بر مشارکت کامل زنان در زندگی عمومی، آموزش و پرورش و همچنین بسیاری از بخش‌های کاری، حقوق اساسی آنان را نقض می‌کند و همچنان مانع مهمی در برابر توسعه اقتصادی، ثبات افغانستان و ادغام دوباره این کشور در جامعه جهانی به شمار می‌رود. در اعلامیه سرمنشی ملل متحد گفته شده که ممنوعیت کار زنان افغان در دفاتر سازمان ملل متحد با قوانین بین‌المللی، از جمله منشور سازمان ملل متحد در تضاد است بر اساس این اعلامیه، ممنوعیت کار زنان افغان در دفاتر سازمان ملل متحد با قوانین بین‌المللی، از جمله منشور سازمان ملل متحد در تضاد است و توانایی این سازمان را برای ارائه کمک‌های نجات‌بخش و سایر کمک‌ها به مردم افغانستان در شرایطی که نیازها همچنان بسیار زیاد است تضعیف می‌کند. سرمنشی سازمان ملل متحد از مقام‌های حاکم افغانستان خواسته است که تمامی محدودیت‌های وضع‌شده بر زنان و دختران را لغو کنند و حقوق آنان را در تمامی بخش‌های جامعه افغانستان به‌گونه کامل، برابر و مؤثر تأمین و حفاظت کنند. نگرانی سازمان ملل از ادامه ممنوعیت کار زنان در دفاتر این نهاد در افغانستان حکومت طالبان در افغانستان، در ادامه سیاست‌های سخت‌گیرانه در برابر زنان و دختران، به تاریخ ۷ سپتمبر ۲۰۲۵ کارمندان زن افغان را نیز از کار در دفاتر سازمان ملل متحد منع کرد. بر اساس آمار سازمان ملل متحد، پیش از وضع این محدودیت‌ها، دست‌کم ۳۳۰۰ افغان، که حدود ۴۰۰ تن آنان را زنان تشکیل می‌دادند، در دفاتر سازمان ملل متحد در افغانستان کار می‌کردند. پس از وضع این ممنوعیت، تمامی زنان افغان که در دفاتر مربوط به سازمان ملل متحد کار می‌کردند، به‌گونه جدی از حضور در محل کار منع شدند و در نتیجه، روند فعالیت‌های سازمان ملل متحد در زمینه ارائه کمک‌ها و بسیاری از امور دیگر با موانع روبه‌رو شد. در همین حال، برهام صالح، کمیشنر عالی سازمان ملل متحد برای پناهندگان نیز از درخواست سرمنشی سازمان ملل متحد حمایت کرده و گفته است که حقوق زنان و دختران افغان باید رعایت شود. صالح روز یک‌شنبه ۱۵ سنبله در صفحه ایکس خود نوشته است که یک سال می‌شود زنان افغان از کار در نهادهای سازمان ملل متحد منع شده‌اند و حقوق و آزادی‌های آنان هنوز هم به‌گونه منظم محدود می‌شود. او گفته است همراه با انتونیو گوترش خواستار پایان دادن به این رفتار تبعیض‌ آمیز است. وی افزوده است که حقوق، کرامت و آینده زنان و دختران افغان باید حفاظت و رعایت شود. کارمندان زن افغان ملل متحد: محدودیت‌های طالبان بر کار زنان ارائهٔ خدمات را متاثر ساخته است این در حالی است که شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد روز دوشنبه، ۷ سپتمبر، در شصت‌وسومین نشست خود در ژنیو، درباره وضعیت حقوق بشر در افغانستان گفت‌وگو می‌کند. قرار است ریچارد بنیت، گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد برای افغانستان، در این نشست گزارش خود را درباره وضعیت جاری حقوق بشر در افغانستان ارائه کند. شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد در حالی وضعیت حقوق بشر در افغانستان را بررسی می‌کند که با گذشت بیش از پنج سال از حاکمیت طالبان، این شورا و دیگر نهادهای سازمان ملل متحد همواره درباره وضعیت حقوق بشر در این کشور، به‌ویژه وضعیت زنان و دختران، ابراز نگرانی کرده‌اند.

ریچارد بنیت، گزارشگر ویژهٔ حقوق بشر سازمان ملل متحد برای افغانستان، در یک گزارش تازه هشدار داده که گسترش مدارس دینی تحت حاکمیت طالبان ممکن است ساختار اجتماعی افغانستان را به‌گونهٔ دایمی تغییر دهد و بحران آموزشی جاری در این کشور را عمیق‌تر سازد. بنیت روز یکشنبه ۱۵سنبله در پیامی در صفحهٔ ایکس که همراه با گزارش خود دربارهٔ وضعیت حقوق بشر در افغانستان تحت کنترول طالبان منتشر کرده گفت که این گزارش روز دوشنبه به شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد ارائه خواهد شد. بنیت افزوده است که هرچند آموزش‌های دینی از مدت‌ها پیش بخشی از نظام آموزشی افغانستان بوده، اما گسترش سریع مدارس دینی نگرانی‌هایی را به وجود آورده است؛ زیرا این مدارس جای آموزش‌های رسمی را می‌گیرند. بر اساس گزارش بنیت، شمار مدارس دینی ثبت‌شده که پیش از بازگشت طالبان به قدرت حدود ۵ هزار بود، تا سپتمبر ۲۰۲۵ به بیش از ۲۳ هزار مدرسه افزایش یافته است. دختران افغان پس از اتمام دوره حفظ قرآن در کابل در تاریخ ۲ اپریل ۲۰۲۴ در مراسم فارغ‌التحصیلی خود شرکت کرده اند بنیت هشدار داده است که در شرایطی که دختران از مکاتب متوسطه و پوهنتون ‌ها منع شده‌اند، افزایش شمار مدارس دینی می‌تواند پیامدهای درازمدتی بر وضعیت اجتماعی و اقتصادی افغانستان داشته باشد. ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی حکومت طالبان، هفتهٔ گذشته (۸ سنبله) گفت که در حال حاضر ۱۰ میلیون و ۳۶۳ هزار دانش‌آموز، محصل و طلبهٔ مدارس دینی در مکاتب، پوهنتون‌ها و مدارس دینی دولتی و خصوصی مشغول آموزش هستند. اما وزارت معارف طالبان دو سال پیش گفته بود که ۲۰ هزار مدرسهٔ دینی ایجاد کرده و قرار است در سال بعد ۱۶ هزار مدرسهٔ دیگر نیز ایجاد کند. مدارس دینی به یکی از مکان‌های ادامهٔ آموزش برای دخترانی تبدیل شده‌اند که از آموزش‌های متوسطه منع شده‌اند مدارس دینی به یکی از مکان‌های ادامهٔ آموزش برای دخترانی تبدیل شده‌اند که از آموزش‌های متوسطه منع شده‌اند. با این حال، بنیت می‌گوید که همچنان دربارهٔ محتوای آموزشی این مدارس، محدودیت‌های اعمال‌شده بر دانش‌آموزان و فعالیت‌هایی که در این نهادها انجام می‌شود، نگرانی‌هایی وجود دارد. شماری از متخصصان بخش آموزش می‌گویند که نصاب مدارس دینی افغانستان بسیار قدیمی است و نیاز به بازنگری دارد تا بتواند به نیازهای زمان و شرایط کنونی پاسخ دهد. فضل هادی وزین، متخصص امور دینی و استاد شرعیات، نیز این موضوع را تأیید می‌کند و می‌گوید که نصاب مدارس دینی افغانستان حدود یک‌ونیم قرن قدامت دارد. "این نصاب نیاز به بازنگری دارد. نصابی که در آن زمان ساخته شده بود، به نیازهای همان دوره پاسخ می‌داد؛ اما اکنون که وضعیت بسیار تغییر کرده و شرایط دگرگون شده است، نصاب مدارس دینی نیز باید تغییر کند و در آن اصلاحات به وجود بیاید؛ زیرا نصاب باید همگام با تحولات زندگی رشد و پیشرفت کند." گزارشگر ویژهٔ حقوق بشر سازمان ملل متحد برای افغانستان، گفته است که بارها از خانواده‌ها در مورد نگرانی‌هایی مبنی بر این‌که تغییراتی در رفتار و دیدگاه دانش‌آموزان مدارس دینی به وجود آمده، شنیده است اکنون که وضعیت بسیار تغییر کرده و شرایط دگرگون شده است، نصاب مدارس دینی نیز باید تغییر کند و در آن اصلاحات به وجود بیاید فضل هادی وزین بر اساس گزارش بنیت، برخی زنان و دختران گفته‌اند که پس از آغاز آموزش پسران و مردان در مدارس دینی، شماری از آنان محدودیت‌های پوشش و رفتار را بر زنان خانواده ‌های خود افزایش داده‌اند. این گزارش همچنین داستان دختری را بازگو می‌کند که خواهرش در یک مدرسهٔ دینی در کابل آموزش می‌دید و علاقهٔ زیادی به نقاشی داشت. اما پس از آن‌که یکی از آموزگاران به او گفت که نقاشی خلاف شریعت است، او نقاشی را ترک کرد. سازمان ملل متحد بارها خواستار دسترسی فراگیر و برابر زنان و دختران افغان به آموزش شده است؛ اما طالبان همچنان دختران را از آموزش‌های متوسطه و عالی منع کرده اند. مستوره سیلاب، کارمند یک نهاد آموزشی خصوصی در افغانستان، می‌گوید که آموزش دختران در مدارس دینی نمی‌تواند جای آموزش در مکاتب عمومی را بگیرد و در کنار علوم دینی، باید علوم عصری نیز تدریس شود. او به رادیوآزادی گفت: "علوم عصری و علوم دینی در کشورهای اسلامی لازم و ملزوم یکدیگر هستند. اگر نصاب مشخصی وجود داشته باشد و در کنار علوم دینی، علوم عصری نیز در آن گنجانده یا به آن افزوده شود، می‌تواند نتیجهٔ خوبی داشته باشد." «نمی‌خواهم ملا شوم؛ می‌خواهم داکتر یا انجینر شوم»؛ روایت یک کودک افغان در سایه گسترش مدارس دینی شمار مدارس دینی در حالی افزایش می‌یابد که افغانستان، به‌ویژه در بخش آموزش دختران، با یک بحران عمیق آموزشی روبه‌رو است. نهادهای حقوق بشری و سازمان‌های وابسته به ملل متحد هشدار داده‌اند که محروم‌کردن دختران از آموزش‌های متوسطه و عالی، میلیون‌ها زن و دختر افغان را از تحصیل محروم می‌کند و زمینهٔ رشد نیروی متخصص و مسلکی آیندهٔ کشور را محدود می‌سازد. هشدار ریچارد بنیت هم نشان می‌دهد که تغییرات در نظام آموزشی افغانستان ممکن است تنها به دسترسی به آموزش محدود نماند، بلکه در سال‌های آینده بر روابط خانوادگی، هنجارهای جنسیتی، فرصت‌های کاری و وضعیت توسعهٔ اجتماعی کشور نیز تأثیر بگذارد.

ویدیویی که چند روز پیش از یک پدر هلمندی در شبکه‌های اجتماعی نشر شد، توجه بسیاری را به وضعیت دشوار خانواده‌ای جلب کرد که هم‌زمان با بیماری یک کودک، با فشارهای سنگین اقتصادی نیز روبه‌رو است. عصمت‌الله افغان، باشندهٔ هلمند و هنرپیشه‌ای که بیشتر اوقات در شبکه‌های اجتماعی ویدیوهای خنده‌آور نشر می‌کند، این‌بار با نشر ویدیویی دربارهٔ وضعیت فرزند بیمارش، در چند روز گذشته شماری از کاربران شبکه‌های اجتماعی را متأثر ساخته است. در صدای او دیگر خنده‌ای شنیده نمی‌شود. چشمانش پر از اشک است و این‌بار سخنش نه دربارهٔ خنداندن مردم، بلکه دربارهٔ زندگی فرزند بیمارش است. او در ویدیویی که چند روز پیش در صفحهٔ فیسبوک خود نشر کرد، گفت که دیگر توان پرداخت هزینه‌های درمان پسر ده‌ماهه‌اش را ندارد و برای نجات جان او حاضر است فرزندش را به خانواده‌ای بسپارد که اولاد ندارد، به شرط آن‌که هزینه‌های درمانش را بپردازد. آقای افغان به رادیو آزادی گفت که نمی‌خواست مردم را متأثر سازد، اما به گفتهٔ او، راه دیگری پیش رویش نمانده بود: «از بیست‌وپنج سال گذشته به اینسو در بخش تمثیل و خبرنگاری کار کرده‌ام.در تمام این مدت مردم را خندانده ام و تلاش کرده‌ام خوشی را تقسیم کنم. همیشه ویدیوهای خنده‌دار ساخته‌ام و هیچ‌گاه باعث ترس و اندوه مردم نشده‌ام؛ اما این‌بار راه دیگری نداشتم. پسر ده‌ماهه‌ام با مرگ روبه‌رو بود. نیاز داشتم کسی دستم را بگیرد،کم خون می‌شود و ما او را به شفاخانه‌های زیادی برده‌ایم.» او می‌گوید پسرش حدود یک ماه می‌شود که به‌شدت بیمار است و برای درمانش به شفاخانه‌های مختلف مراجعه کرده‌اند، اما وضعیت صحی او هنوز بهبود نیافته است. به گفتهٔ آقای افغان، فرزندش اکنون در یک شفاخانهٔ خصوصی بستری و تحت درمان است و به دلیل وخامت وضعیت صحی، از طریق لوله‌ای که از راه بینی به معده وصل شده، تغذیه می‌شود. او می‌گوید پس از نشر ویدیویش در فیسبوک، شماری از افراد با او کمک کردند؛ اما تأکید می‌کند که نمی‌خواهد زندگی خود و خانواده‌اش را با کمک‌های مردم پیش ببرد. به گفتهٔ او، خواست اصلی‌اش داشتن یک وظیفه و درآمد ثابت است تا بتواند هزینه‌های درمان فرزندش و مصارف خانواده را از راه کار خود تأمین کند. این هنرپیشه همچنان به رادیو آزادی گفته است که در کنار نه فرزند و دو همسرش، سرپرستی فرزندان یکی از برادرانش نیز بر دوش اوست و تأمین هزینه‌های زندگی این خانوادهٔ بزرگ برایش بسیار دشوار شده است. «ما خانوادهٔ بسیار بزرگی هستیم و سرپرستی همه بر دوش من است؛ فرزندان خودم و دو همسرم. در حکومت جمهوری پیشین، سه برادرم در جنگ کشته شدند. اکنون فرزندان یک برادر دیگرم که خودش به مواد مخدر معتاد است نیز بر دوش من است. اینجا مواد غذایی بسیار قیمت شده است؛ روغن، آرد، بوره و دیگر مواد، همه بسیار قیمت شده‌اند. کرایهٔ خانه، بل‌های برق و تمام این هزینه‌ها بسیار کمرشکن است و از توان من خارج است.» عصمت‌الله افغان می‌گوید داکتران به او گفته‌اند که پسرش به سوءتغذیه مبتلا است و همچنان از کم‌خونی رنج می‌برد؛ بیماری‌هایی که شمار زیادی از کودکان در افغانستان نیز با آن روبه‌رو اند. این در حالی است که پس از بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان، وضعیت هنر، موسیقی و سینما در این کشور به‌گونهٔ گسترده تغییر کرده است. از سال ۲۰۲۱ به این‌سو، سینماها بسته باقی مانده‌اند و محدودیت‌های زیادی بر موسیقی و بسیاری از فعالیت‌های هنری وضع شده است. در نتیجهٔ این محدودیت‌ها، شمار زیادی از فعالان عرصهٔ سینما، تیاتر، موسیقی و دیگر بخش‌های هنری یا بیکار شده‌اند، یا مسلک خود را تغییر داده‌اند و یا افغانستان را ترک کرده‌اند. فرصت‌های درآمدزایی از راه هنر که پیش از این نیز محدود بود، در سال‌های اخیر بیشتر کاهش یافته است. عصمت‌الله افغان نیز می‌گوید یافتن درآمد ثابت از راه هنر و فعالیت‌های رسانه‌ای برای او دیگر مانند گذشته آسان نیست. داستان او در همین‌جا با یکی دیگر از مشکلات گسترده در افغانستان، یعنی فقر و کمبود فرصت‌های کاری، پیوند می‌خورد. برنامهٔ انکشافی سازمان ملل متحد یا UNDP می‌گوید که در سال ۲۰۲۵، از هر چهار افغان سه نفر، یعنی حدود ۲۸ میلیون نفر، توان تأمین نیازهای اساسی زندگی خود را نداشتند. این نهاد رشد ضعیف اقتصادی، کاهش کمک‌ها، بازگشت گستردهٔ مهاجران و محدود بودن فرصت‌های کاری را از عواملی می‌داند که مشکلات اقتصادی خانواده‌ها را عمیق‌تر ساخته است. برنامهٔ جهانی غذا نیز می‌گوید افغانستان همچنان با گرسنگی و سوءتغذیهٔ جدی روبه‌رو است و در سال ۲۰۲۶ حدود ۱۳.۸ میلیون نفر با ناامنی شدید غذایی مواجه خواهند بود. ملیسا فلمینگ، معاون روابط جهانی سازمان ملل متحد، در تاریخ ۳۰ اگست در صفحهٔ ایکس خود گفته است که افغانستان با بحران رو به افزایش سوءتغذیهٔ کودکان روبه‌رو است. به گفتهٔ او، حدود ۳.۷ میلیون کودک در افغانستان با سوءتغذیه مواجه‌اند که نزدیک به یک میلیون تن آنان به انواع شدید و تهدیدکنندهٔ زندگی سوءتغذیه مبتلا هستند. اما ارقام و آمار شاید نتوانند دشواری‌های خانوادهٔ عصمت‌الله افغان را به‌طور کامل بازتاب دهند. داستان او نشان می‌دهد که بیماری یک کودک در افغانستان، به‌ویژه برای خانواده‌ای که درآمد ثابت ندارد، تنها یک مشکل صحی نیست. هزینهٔ دوا، شفاخانه، رفت‌وآمد و مواد غذایی می‌تواند خانواده‌ها را مجبور کند قرض بگیرند، دارایی‌های خود را بفروشند یا برای ادامهٔ درمان از دیگران کمک بخواهند. عصمت‌الله افغان اکنون می‌گوید کمک مردم را فراموش نمی‌کند، اما آنچه بیش از هر چیز می‌خواهد، فرصتی برای کار است تا بتواند هزینه‌های زندگی خانواده و درمان فرزندش را با درآمد خود تأمین کند.

فقر، بیکاری و کاهش فرصت‌های کاری، شمار زیادی از خانواده‌های افغان را با دشواری‌های شدید اقتصادی روبه‌رو کرده است؛ وضعیتی که برخی را وادار ساخته برای تأمین نیازهای روزمره خود از مردم کمک بخواهند. یک زن سالخورده در کنار یکی از جاده‌های عمومی کابل نشسته، چادرش را پهن کرده و از موترهای عبوری برای تأمین یک لقمه نان برای فرزندانش درخواست کمک می‌کند. رادیو آزادی تلاش کرد با این زن بیشتر صحبت کند، اما او گریه می‌کرد و حاضر به صحبت بیشتر نشد. اما در یکی دیگر از جاده‌های پایتخت، یک مرد سالخورده که خود را گل‌محمد معرفی کرد، در کنار بیان مشکلاتش به رادیو آزادی گفت که اگر حکومت طالبان آنان را هنگام گدایی ببیند، بازداشت و زندانی می‌کند. او گفت: «دیشب طفل هایم گرسنه ماندند. در دشت در هده مزار خیمه زده ام، کودکان و خانمم با من هستند،اگر بیبنند ما را زندانی می‌کنند.» حکومت طالبان گفته است که در نهم ماه سنبله، مرحله جدید روند جمع‌آوری افرادی را که دست به گدایی می‌زنند، در کابل آغاز کرده است. عبدالرحمان منیر، معاون مبارزه با مواد مخدر وزارت امور داخله حکومت طالبان، به رسانه‌های داخلی گفته است که از زمان روی کار آمدن این حکومت، در جریان کمپاین‌های جمع‌آوری این افراد ، حدود ۱۱۰ هزار نفر جمع‌آوری شده‌اند. منیر افزوده است که از این میان، ۳۵ هزار نفر مستحق دریافت کمک تشخیص داده شده‌اند و سایر افراد، گدا های حرفه‌ای شناخته شده‌اند. این در حالی است که شماری از افرادی که در این گزارش با آنان صحبت شده است، می‌گویند به دلیل فقر و مشکلات اقتصادی ناگزیر شده‌اند دست به گدایی بزنند و مدعی اند که هیچگونه کمک دریافت نکرده اند. در قانون جمع‌آوری گداها و جلوگیری از گدایی حکومت طالبان که در یک مقدمه، سه فصل و ۲۷ ماده در ماه ثور سال ۱۴۰۳ از سوی وزارت عدلیه آنان در جریده رسمی منتشر شده، آمده است که افرادی که توان کار دارند، سالم هستند و غذای یک روز خود را در اختیار دارند، از گدایی منع شده‌اند. بر اساس این قانون، گدایی به عنوان یک حرفه و همچنین سازمان‌دهی گدایی ممنوع است و برای مرتکبان آن مجازات حبس در نظر گرفته شده است. این قانون می‌گوید که گداها توسط کمیسیونی متشکل از ۱۵ اداره جمع‌آوری می‌شوند که ریاست آن را معاونیت مبارزه با مواد مخدر وزارت امور داخله حکومت طالبان بر عهده دارد. شناسایی گدا های نیازمند، ارزیابی عوامل گدایی، جلب کمک‌های مؤسسات داخلی و خارجی، نهادهای خیریه و افراد، نظارت بر محلات اقامت گداهای نیازمند و اجرای برخی اقدامات دیگر، از مسئولیت‌های این کمیسیون عنوان شده است. با این حال، شماری از باشندگان کابل می‌گویند که روند جمع‌آوری گداها از سوی حکومت طالبان موفق نبوده و هنوز هم تعداد زیادی از گداها در جاده‌ها، بازارها و کوچه‌های پایتخت دیده می‌شوند. حبیب غزن، یک دکاندار در مندوی شهر کابل، به رادیو آزادی گفت: «متأسفانه در شهر کابل گداها بسیار زیاد شده‌اند. در میان‌شان افراد سالخورده، کودکان، جوانان و زنان هم هستند. به دکان‌های ما می‌آیند؛ در یک روز تقریباً ۱۵ تا ۲۰ نفر مراجعه می‌کنند. دکانداران هم نمی‌توانند به همه کمک کنند.» خالد، یکی از باشندگان ناحیه چهارم شهر کابل، نیز به رادیو آزادی گفت: «گدا بیش از حد زیاد شده‌اند. اگر وارد رستورانت شوید، پنج یا شش نفر دنبال تان می‌آیند. اگر برای خرید نان بروید، در مقابل نانوایی هم تا ۱۰ نفر ایستاده‌اند. زنان با کودکان‌شان هم هستند. واقعاً بسیار زیاد شده‌اند.» شماری از کارشناسان اقتصادی، از جمله محمدابراهیم مومند، می‌گوید که برای رسیدگی به این مشکل، پیش از هر چیز باید عوامل روی آوردن شماری از مردم به گدایی شناسایی شود. «اول از همه باید عوامل آن بررسی شود که چرا مردم به گدایی روی می‌آورند. سپس باید روی همان عوامل کار شود. مثلاً اگر این افراد به دلیل فقر گدایی می‌کنند، باید به آنان مهارت آموزش داده شود، زمینه کار برای‌شان فراهم شود و در مشاغل گماشته شوند. اما اگر دلایل دیگری داشته باشند، باید برای هر کدام راه‌حل مناسب پیدا شود. اگر مشکل اجتماعی، میراثی یا معلولیت باشد، باید به آن رسیدگی شود. دولت باید یک صندوق ویژه اختصاص دهد تا این افراد بتوانند از طریق آن وارد فعالیت‌های اقتصادی شوند و زندگی خود را پیش ببرند.» بر اساس گزارش برنامه توسعه‌ای سازمان ملل متحد (UNDP)، در سال ۲۰۲۵ حدود ۷۴ درصد افغان‌ها، که نزدیک به ۲۸ میلیون نفر می‌شوند، توانایی تأمین نیازهای اساسی زندگی خود را نداشته‌اند. این نهاد می‌گوید محدودیت فرصت‌های کاری، قرض‌ها و کاهش منابع درآمدی، آسیب‌پذیری خانواده‌ها را بیشتر کرده است. پس از بازگشت دوباره طالبان به قدرت در افغانستان، شمار زیادی از مردم بیکار شده‌اند و کمک‌های خارجی نیز کاهش یافته است. در هشتم سنبله سال ۱۴۰۵، سازمان ملل متحد اعلام کرد که به دلیل کمبود بودجه برای کمک‌های بشردوستانه در افغانستان، بیش از ۱۰۰ مرکز صحی در این کشور بسته شده‌اند. این سازمان تأکید کرده بود که میلیون‌ها افغان، به‌ویژه کودکان، زنان باردار و خانواده‌های بیجاشده، هنوز برای دسترسی به خدمات اولیه صحی و مواد غذایی به کمک‌های بشردوستانه وابسته‌اند.

نمایندگان ویژه دونالد ترمپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده امریکا، که تلاش‌های تازه‌ای را برای پایان دادن به جنگ در اوکراین آغاز کرده‌اند، روز یک شنبه ۱۵ سنبله ۵ سپتمبر از کی‌یف دیدار خواهند کرد. استیو ویتکاف و جرد کوشنر در چارچوب این تلاش‌ها، روز گذشته در مسکو حضور داشتند و با مقام‌های ارشد روسیه درباره راه‌های پایان دادن به جنگ جاری میان دو کشور گفت‌وگو کردند؛ جنگی که در فبروری سال ۲۰۲۲ با تهاجم گسترده نظامی روسیه به اوکراین آغاز شد. بر اساس گزارش‌ها، در جریان سفر این نمایندگان به مسکو، دیدار آنان با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، نیز برنامه‌ریزی شده بود. هم‌زمان با این تلاش‌های دیپلماتیک، روسیه به حملات خود ادامه داده و شب گذشته دو میدان هوایی کی‌یف و یک هدف غیرنظامی را در منطقه دنیپرو هدف قرار داد که در نتیجه آن پنج غیرنظامی کشته شدند. به گزارش خبرگزاری فرانسپرس، ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، روسیه را متهم کرد که با انجام این حملات تلاش دارد سفر نمایندگان امریکایی به کی‌یف را مختل کند. زلنسکی در صفحه ایکس خود نوشت: «به‌گونه واضح، این حملات روسیه به میدان‌های هوایی، واکنشی به گفت‌وگوها و آمادگی‌هایی است که احتمالاً طرف امریکایی برای سفر به اوکراین از طریق طیاره انجام می‌دهد.» زلنسکی افزود که از سوی اوکراین هیچ تهدیدی متوجه دیپلماسی نخواهد شد زلنسکی افزود که از سوی اوکراین «هیچ تهدیدی متوجه دیپلماسی نخواهد شد.» سفر هوایی به کی‌یف اقدامی بسیار غیرمعمول خواهد بود، زیرا حریم هوایی اوکراین به دلیل جنگ از سال ۲۰۲۲ تاکنون بسته است. به همین دلیل، تاکنون بیشتر رهبران و مقام‌های خارجی برای رفتن به اوکراین عمدتاً از قطار استفاده کرده‌اند. زلنسکی روز جمعه گفته بود که نیروهای اوکراینی اطمینان خواهند داد که حریم هوایی این کشور برای فعالیت عادی باز باشد تا مذاکره‌کنندگان بتوانند با امنیت به مسکو سفر کنند و از مسکو نیز خواست اقدام مشابهی انجام دهد. او افزود که از سوی اوکراین هیچ حمله هوایی انجام نخواهد شد و روسیه نیز باید برای هر مدتی که برای انجام مذاکرات لازم باشد، از حملات هوایی خود داری کند. این نخستین بار خواهد بود که استیو ویتکاف، شریک تجاری پیشین رئیس‌جمهور ترمپ، و جرد کوشنر، داماد او، از زمان آغاز دور دوم ریاست‌جمهوری ترمپ در جنوری سال گذشته، به کی‌یف سفر می‌کنند. ترمپ پس از آغاز دوره دوم ریاست‌جمهوری خود وعده داده بود که به جنگ در اوکراین پایان خواهد داد. رئیس‌جمهور ترمپ روز جمعه، ۱۳ سنبله در قصر سفید به خبرنگاران گفت که این مذاکره‌کنندگان تلاش خواهند کرد مشخص کنند که آیا در جریان جنگ جاری، امکان پیشرفت به سوی صلح وجود دارد یا خیر. ترمپ گفت: «من استیو ویتکاف و جرد کوشنر را که هر دو مذاکره‌کنندگان بسیار توانمندی هستند، فرستادم. آن‌ها کار بسیار خوبی انجام داده‌اند. ما آن‌ها را فرستادیم تا ببینند آیا می‌توانیم به توافقی دست پیدا کنیم یا خیر. شاید شانس خوبی برای انجام این کار داشته باشیم.» ترمپ افزود که «آن‌ها طرحی را برای پایان دادن به جنگ با خود دارند.» ایالات متحده تلاش‌های خود برای پایان دادن به جنگ در اوکراین را در حالی تشدید کرده که مسکو و کی‌یف در روزهای اخیر حملات متقابل خود را گسترش داده‌اند و هر دو طرف اهدافی را مورد حمله قرار داده‌اند. در پی این حملات، میزان تلفات غیرنظامیان نیز افزایش یافته است.

شماری از خانواده‌های افغان که در نتیجه جنگ‌ها و رویدادهای طبیعی بیجا شده‌اند، می‌گویند با نزدیک شدن فصل خزان و سرد شدن هوا، نگرانی‌های‌شان بیشتر شده است. آنان می‌گویند به دلیل مشکلات اقتصادی، توان تهیه مواد سوخت، لباس گرم و سرپناه مناسب را ندارند. احمدالله، باشنده ولسوالی برمل ولایت پکتیکا، می‌گوید سرد شدن هوا نیاز خانواده‌ها به مواد سوخت را افزایش داده، اما بسیاری از مردم توان خرید آن را ندارند. او به رادیو آزادی گفت: «در این چند روز هوا سرد شده، به‌خصوص در مناطق سردسیر ما مشکلات بسیار زیاد است. نیاز به مواد سوخت بیشتر است، وضعیت اقتصادی خراب است و هر کسی توان تهیه آن را ندارد.» احمدالله می‌گوید بسیاری از باشندگان منطقه که در نتیجه درگیری‌های میان پاکستان و طالبان مجبور به ترک خانه‌های‌شان شده‌اند، اکنون توان آماده‌گی برای خزان و زمستان را ندارند. او افزود: «مردم محل ما با مشکلات بسیار زیادی روبه‌رو هستند. شماری به دلیل جنگ بیجا شده‌اند و شماری در خیمه‌ها زندگی می‌کنند. با این وضعیت اقتصادی توان مقابله با مشکلات را نداریم. حکومت باید زمینه کار را برای مردم فراهم کند تا از این وضعیت بیرون شوند.» احمدالله سرپرست یک خانواده هفت‌نفری است و در بخشی از ولسوالی برمل یک دکان کوچک مواد غذایی دارد. به گفته او، درگیری‌های امسال میان طالبان و پاکستان بسیاری از خانواده‌های محل، از جمله اعضای خانواده و نزدیکان خودش را چندین بار مجبور به ترک خانه‌های‌شان کرده است. شماری از بیجا شدگان تورخم هنوز به خانه‌های‌شان برنگشته‌اند درگیری‌های میان پاکستان و طالبان تنها بر باشندگان ولایت‌های جنوب‌شرقی افغانستان تأثیر نگذاشته، بلکه باشندگان مناطق شرقی کشور، به‌ویژه مناطق نزدیک به خط دیورند، نیز از آن آسیب دیده‌اند. فرمان‌شاه، باشنده تورخم، می‌گوید شماری از خانواده‌هایی که در نتیجه درگیری‌های چندماهه بیجا شده‌اند، هنوز به خانه‌های‌شان بازنگشته‌اند و ممکن است خزان را در خیمه‌ها و سرپناه‌های موقتی سپری کنند. به گفته او، در کنار نبود سرپناه مناسب، بیکاری و وضعیت بد اقتصادی ناشی از بسته شدن راه‌های تجارتی میان افغانستان و پاکستان نیز مشکلات مردم را بیشتر کرده است. فرمان‌شاه گفت: «اکنون یک سیر چوب ۳۰ تا ۳۵ افغانی قیمت دارد، اما افسوس که همین پول را هم پیدا کرده نمی‌توانیم. هیچ کاری نیست. قبلاً در مسیر نزدیک به پاکستان کار و بار مردم خوب بود، اما حالا که راه بسته شده، مردم با مشکلات اقتصادی بسیار زیادی روبه‌رو هستند.» او می‌گوید شماری از روستاییان هنوز به مناطق اصلی‌شان بازنگشته و در کمپ کابل و برخی مناطق دیگر به سر می‌برند. به گفته فرمان‌شاه، نیمی از اعضای خانواده‌اش، از جمله کودکان، و شماری از نزدیکان و روستاییان محل نیز بیجا شده‌اند. او می‌افزاید که خانه‌اش در منطقه‌ای کوهستانی قرار دارد و در نتیجه جنگ، شیشه‌های آن شکسته است؛ اما توان مالی بازسازی آن را ندارد. به گفته او، وزش بادهای شدید و نزدیک شدن فصل سرد، وضعیت را دشوارتر کرده است. جنگ، سیلاب و زلزله؛ سرپناه‌های بیشتری آسیب دیده‌اند در سال جاری تنها جنگ‌ها سبب بیجاشدن مردم نشده است. بارندگی‌های شدید، سیلاب‌ها و زلزله‌ها نیز در شماری از ولایت‌های افغانستان خانه‌ها و سرپناه‌های مردم را تخریب یا آسیب‌پذیر کرده است. از سوی دیگر، شماری از باشندگان ولایت‌های نزدیک به پاکستان نیز در نتیجه درگیری‌های پیهم میان طالبان و پاکستان مجبور به ترک مناطق‌شان شده‌اند. درگیری‌های میان دو طرف در امتداد خط دیورند از دهم اکتوبر ۲۰۲۵ شدت گرفت و حدود سه ماه به‌گونه وقفه‌ای ادامه یافت. پاکستان بر بخش‌هایی از پکتیکا، پکتیا، کنر، ننگرهار و برخی مناطق دیگر افغانستان حملات هوایی انجام داده و ادعا کرده است که تحریک طالبان پاکستان یا TTP از خاک افغانستان برای سازمان‌دهی حملات علیه پاکستان استفاده می‌کند. حکومت طالبان این ادعا را رد کرده و گفته است که TTP مسئله داخلی پاکستان است. طالبان همچنان پاکستان را متهم کرده‌اند که در حملات خود غیرنظامیان افغان را هدف قرار داده است. ۴.۲ میلیون افغان به سرپناه اضطراری نیاز دارند نبود کار و درآمد نیز مشکلات خانواده‌های آسیب‌دیده را بیشتر کرده است. بسیاری از آنان می‌گویند حتی برای تأمین نیازهای روزمره خود درآمد کافی ندارند و خرید مواد سوخت، لباس گرم و دیگر نیازهای فصل سرد برای‌شان دشوار است. برنامه اسکان بشر سازمان ملل متحد (UN-Habitat) پیش از این گفته است که در سال ۲۰۲۶ حدود ۴.۲ میلیون افغان به سرپناه اضطراری و اقلام غیرغذایی نیاز دارند. دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل متحد (OCHA) و شماری دیگر از نهادهای بین‌المللی نیز هشدار داده‌اند که سرد شدن هوا می‌تواند وضعیت خانواده‌هایی را که در خیمه‌ها، سرپناه‌های موقتی یا خانه‌های آسیب‌دیده زندگی می‌کنند، دشوارتر سازد. کودکان، افراد سالخورده و کسانی که از قبل مشکلات صحی دارند، در چنین شرایطی بیشتر در معرض خطر قرار دارند. در همین حال، در کنار افزایش نیازهای بشردوستانه، کمبود بودجه و کاهش تمویل کمک‌های بشری نیز از چالش‌های عمده نهادهای امدادرسان برای رسیدگی به خانواده‌های نیازمند به شمار می‌رود.

در حالی‌که اینترنت به بخش مهمی از آموزش، کار، ارتباطات و فعالیت‌های روزمره تبدیل شده است، شماری از باشندگان افغانستان می‌گویند هنوز هم با سرعت پایین، قطع و وصل مکرر و قیمت بلند خدمات اینترنتی روبه‌رو هستند. مرسل، یک از باشندگان کابل، می‌گوید با این امید بسته اینترنتی فعال می‌کند که بتواند از طریق آن با دوستان و نزدیکانش در خارج از کشور صحبت کند، اما به گفته او، در بدل پرداخت پول زیاد، اینترنت با کیفیت بسیار پایین در اختیارش قرار می‌گیرد. او به رادیو آزادی گفت: « در افغانستان اینترنت واقعاً مشکلات بسیار زیادی دارد. کیفیتش بسیار پایین است. وقتی از طریق آن تماس می‌گیریم، چندین بار قطع و وصل می‌شود. با مشکلات بسیار زیاد می‌توانیم با دوستان خود در کشور های دیگر صحبت کنیم، اما قیمتش بسیار بلند است.» یک باشنده دیگر کابل که نخواست نامش در گزارش منتشر شود نیز شکایت مشابهی دارد. او گفت: «در این وضعیت بیکاری، به سختی پول پیدا می‌کنیم و اینترنت فعال می‌کنیم؛ اما شرکت‌های مخابراتی آن‌قدر اینترنت ضعیف در اختیار ما قرار می‌دهند که اصلاً قابل استفاده نیست. قیمت‌ها هم بلند است. شرکت‌ها به بهانه‌های مختلف از ما پول می‌گیرند. وقتی به آن‌ها زنگ می‌زنیم، از بسته‌های اینترنتی صحبت می‌کنند؛ در حالی که بسته‌ها را بدون رضایت ما نیز فعال می‌کنند.» هرچند شکایت‌ها درباره کیفیت پایین اینترنت در افغانستان موضوع تازه‌ای نیست، اما پس از بازگشت دوباره طالبان به قدرت و محدود شدن صدور ویزه افغانستان از سوی بسیاری از کشورها، شماری از افغان‌ها به آموزش‌های آنلاین روی آورده‌اند و به اینترنت پرسرعت نیاز دارند. اسماعیل، یکی از باشندگان ولایت ننگرهار در شرق افغانستان، به رادیو آزادی گفت که در یک پوهنتون در ترکیه به صورت آنلاین در مقطع ماستری تحصیل می‌کند، اما به گفته او، بیشتر اوقات به دلیل کیفیت پایین اینترنت، از صنف‌های آنلاین خود عقب می‌ماند. او گفت: «اکنون من به صورت آنلاین در مقطع ماستری تحصیل می‌کنم، اما اینترنت افغانستان آن‌قدر ضعیف است که بسیاری از اوقات درس من می‌ماند. تمام وقتم در این می‌گذرد که اینترنت چه زمانی قطع می‌شود و چه زمانی دوباره وصل می‌شود. اصلاً نمی‌توانم از درس چیزی بفهمم.» در مورد کیفیت پایین و قیمت بلند اینترنت، عنایت‌الله الکوزی، سخنگوی وزارت مخابرات و تکنالوژی معلوماتی حکومت طالبان، به پرسش‌های رادیو آزادی پاسخ نداد. با این حال، این وزارت در اوایل سال گذشته میلادی اعلام کرده بود که قیمت یک گیگابایت اینترنت را از ۱۱۰ افغانی به ۹۵ افغانی کاهش داده و در قیمت تماس‌های تیلفونی و پیام‌ها نیز ۵۰ درصد کاهش آورده است. عنایت‌الله الکوزی، سخنگوی این وزارت، در اواخر ماه اگست گذشته در یک پیام ویدیویی گفته بود که شمار کاربران اینترنت در افغانستان به ۱۷ میلیون نفر رسیده که از این میان، حدود ۱۰ میلیون نفر از اینترنت 4G استفاده می‌کنند. اما یک باشنده ننگرهار که نخواست نامش منتشر شود، به رادیو آزادی گفت اینترنتی که به نام 4G به آنان فروخته می‌شود، حتی سرعت 2 Gرا نیز ندارد. او گفت: «چهار جی که نه، حتی کیفیت سی جی و دو جی را هم ندارد،مشخص نیست اینترنت چند جی است نه می‌توانیم از طریق آن تماس ویدیویی برقرار کنیم و نه می‌توانیم از اینترنت استفاده درست کنیم. آپلود و دانلود و تماشای ویدیو در یوتیوب برای ما به یک رویا و خیال تبدیل شده است.» مردم در حالی از کیفیت پایین و قیمت بلند اینترنت در افغانستان شکایت دارند که مدتی پیش نیز در شبکه‌های اجتماعی اعتراضات گسترده‌ای در برابر کیفیت نامطلوب خدمات شبکه‌های مخابراتی صورت گرفت، اما این اعتراضات ظاهراً نتیجه مشخصی در پی نداشت. در حال حاضر، شش شرکت مخابراتی در افغانستان فعالیت دارند که همه آن‌ها خدمات اینترنتی نیز ارائه می‌کنند. شکایت‌ها درباره کیفیت پایین اینترنت در افغانستان موضوع تازه‌ای نیست؛ بلکه این مشکل در زمان نظام جمهوریت نیز در کابل و بسیاری از ولایت‌های دیگر وجود داشت. مردم می‌گویند با وجود وعده‌های حکومت‌های مختلف، برای حل این مشکل اقدام عملی و مؤثری صورت نگرفته است. در حال حاضر، قیمت یک گیگابایت اینترنت در افغانستان در بسته‌های ماهانه حدود ۹۲ تا ۹۵ افغانی است. هرچند در بسته‌های بزرگ‌تر ممکن است قیمت هر گیگابایت کاهش یابد، اما برای افراد عادی و کم‌درآمد که توان خرید بسته‌های بزرگ را در یک زمان ندارند، خرید بسته‌های یک یا چند گیگابایتی همچنان پرهزینه تمام می‌شود.