حوثیها شهر بندری «المخا» در نزدیکی تنگهٔ بابالمندب را «تصرف کردند»
گزارشها از یمن حاکی است که حوثیهای مورد حمایت ایران روز پنجشنبه ۱۹ شهریور با پیشروی در غرب یمن، توانستند بندر «المخا» را که نزدیک تنگهٔ بابالمندب است تصرف کنند. چهار منبع نظامی دولت یمن در گفتوگو با خبرگزاری رویترز تأیید کردند که حوثیهای کنترل شهر تاریخی المخا را به دست گرفتهاند. المخا در حدود ۷۵ کیلومتری شمال تنگهٔ بابالمندب قرار دارد و این پیشروی میتواند نفوذ این گروه بر این تنگه را که یکی از مهمترین مسیرهای کشتیرانی جهان است، افزایش دهد. رسانههای نزدیک به حوثیها ساعاتی پیش از این گزارش گفته بودند نیروهای این گروه پادگان «خالد بن ولید» و تقاطع منتهی به بندر المخا در استان تعز را تصرف کردهاند. منابع رویترز گفتهاند که حوثیها همچنین حملاتی را علیه جزایر راهبردی «حنیش» در دریای سرخ آغاز کردهاند و نیروهای دولتی و متحدانشان در حال عقبنشینی و استقرار دوباره در جنوب، در منطقهٔ ذُباب، هستند. بهگفتهٔ این منابع، کنترل ذُباب و جزیرهٔ پریم برای به دست گرفتن کنترل تنگه بابالمندب اهمیت کلیدی دارد. در روزهای اخیر درگیری میان نیروهای یمنی مورد حمایت عربستان که با دولت مورد حمایت جامعهٔ بینالمللی همسو هستند و حوثیها شدت گرفته و جبههٔ دومی از جنگ مرتبط با ایران ایجاد کرده است که میتواند عرضهٔ جهانی انرژی را تهدید کند. چه گروهها و کشورهایی درگیر جنگ در یمن هستند؟ صبح پنجشنبه عربستان سعودی پس از صدور چهارمین هشدار اضطراری در کمتر از ۲۴ ساعت در جنوب غرب این کشور، اعلام کرد خطر برطرف شده است. ائتلاف به رهبری عربستان میگوید حوثیها روز چهارشنبه شهرهای خمیس مشیط، ابها و جازان را با موشکهای بالستیک و پهپاد هدف قرار دادند و حملات آنها به «داراییها و زیرساختهای ملی» عربستان ادامه داشته است. یک روز پیش از آن نیز چهار شهر ابها، خمیس مشیط، جازان و نجران هدف یکی از گستردهترین حملات حوثیها به عربستان در ماههای اخیر قرار گرفته بودند. ائتلاف به رهبری عربستان میگوید در این حملات دستکم ۷۳ نفر، از جمله زنان و کودکان، زخمی شدند. وزارت انرژی عربستان نیز اعلام کرد چند تأسیسات بخش انرژی مورد اصابت قرار گرفت، در برخی از آنها آتشسوزی رخ داد و فعالیت شماری از تأسیسات موقتاً متوقف شد. حوثیها مسئولیت این حملات را بر عهده گرفته و گفتهاند با استفاده از «دهها» موشک بالستیک و پهپاد، پایگاه هوایی ملک خالد در خمیس مشیط و تأسیسات آرامکو در چند شهر جنوبی عربستان را هدف قرار دادهاند. یحیی سریع، سخنگوی نظامی حوثیها، این حملات را واکنشی به تشدید عملیات نظامی عربستان در یمن توصیف کرده است. او روز چهارشنبه نیز مدعی شد جنگندههای سعودی ظرف ۱۲ ساعت ۵۴ حملهٔ هوایی در استانهای مختلف یمن انجام دادهاند و گفت این حملات «بیپاسخ» نخواهد ماند. عربستان تاکنون بهطور رسمی مسئولیت همهٔ حملاتی را که حوثیها به این کشور نسبت دادهاند، بر عهده نگرفته است. دور تازهٔ حملات فرامرزی همزمان با تشدید شدید نبردها در داخل یمن روی داده است. خبرگزاریها روز پنجشنبه گزارش دادند حوثیها از دستکم ۳۲ حملهٔ هوایی به چهار استان یمن خبر دادهاند. مقامهای حوثی همچنین میگویند شمار کشتهشدگان حمله به یک زندان در شهر الحزم در استان الجوف به ۲۳ نفر رسیده است. مسئولیت این حمله و آمار تلفات آن از سوی منابع مستقل تأیید نشده است. تنگهای باریک، بحرانی بزرگ؛ چرا بابالمندب اهمیت حیاتی دارد؟ هشدار عربستان به ایران از طریق پاکستان در میانهٔ تشدید درگیریها، رویترز گزارش داده است که پاکستان هشدار عربستان سعودی را به ایران منتقل کرده و از تهران خواسته است حوثیها را مهار کند. یک مقام ارشد ایرانی به رویترز گفته است پاسخ تهران این بوده که «ایران کنترلی بر حوثیها ندارد». با این حال، دو منبع ایرانی به این خبرگزاری گفتهاند تهران هفتهٔ گذشته حوثیها را به انجام حملات علیه عربستان تشویق کرده و وعدهٔ کمک مالی و تسلیحاتی بیشتری به این گروه داده است. به گفتهٔ این منابع، چند فرمانده سپاه پاسداران نیز برای کمک به هماهنگی حملات به یمن سفر کردهاند. این ادعاها بهطور مستقل تأیید نشده و جمهوری اسلامی بارها حوثیها را گروهی مستقل معرفی کرده است. اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجهٔ ایران، روز پنجشنبه نیز گفت حوثیها «نه از کسی دستور میپذیرند و نه نیابتی دیگران» هستند. مارکو روبیو، وزیر خارجهٔ آمریکا، دو روز پیش نیز با اشاره به نقش نیابتی حوثیها در قبال جمهوری اسلامی گفت معتقد است «دست ایران پشت بسیاری از حملات حوثیها به عربستان سعودی مخفی است». هشدار پاکستان به ایران از آن جهت اهمیت دارد که اسلامآباد، ریاض و آنکارا ماه گذشته یک پیمان دفاعی مشترک امضا کردند که بر اساس آن حملهٔ مسلحانه به یکی از سه کشور، حمله به هر سه کشور محسوب میشود. خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، گفته است سرایت حملات به خاک عربستان میتواند این سازوکار دفاعی را فعال کند. با این حال، وزارت خارجهٔ پاکستان روز پنجشنبه اعلام کرد در حال حاضر هیچ گفتوگویی دربارهٔ واکنش نظامی اسلامآباد در چارچوب این توافق انجام نشده است. سجاد حیدر خان، سخنگوی وزارت خارجهٔ پاکستان، گفت: «در حال حاضر چنین چیزی مطرح نیست»، اما افزود که «وقتی زمانش برسد» پاکستان مطابق توافق عمل خواهد کرد. به گفتهٔ یکی از این منابع، مقامهای سعودی با نمایندگان ارشد نظامی پاکستان و ترکیه در ریاض دیدار کردهاند و سه کشور توافق کردهاند نیروهایشان وارد یمن نشوند و هرگونه واکنش احتمالی از خاک عربستان انجام شود. تشدید کنونی درگیریها نگرانی از بازگشت یمن به یک جنگ تمامعیار را افزایش داده است. آتشبس با میانجیگری سازمان ملل در سال ۲۰۲۲ بخش عمدهٔ نبردهای گسترده میان دو طرف را متوقف کرده بود، هرچند توافق صلح نهایی حاصل نشد. دور تازهٔ درگیریها همچنین بیش از گذشته جنگ یمن را به جنگ آمریکا با ایران و بحران گستردهتر منطقه پیوند زده است. حوثیها که بخش عمدهٔ شمال یمن، از جمله صنعا، را در اختیار دارند، از متحدان جمهوری اسلامی ایران به شمار میروند. این گروه در ماه ژوئیه اعلام کرد کشتیرانی مرتبط با عربستان را در دریای سرخ محاصره میکند و پس از آن حملات میان دو طرف افزایش یافت. حملات این هفته به تأسیسات انرژی عربستان در شرایطی رخ داده که تنش در تنگهٔ هرمز و حملات متقابل ایران و آمریکا نیز نگرانی دربارهٔ صادرات نفت منطقه را تشدید کرده است. قیمت نفت برنت روز چهارشنبه از مرز ۱۰۰ دلار در هر بشکه عبور کرد. تحلیلگران علاوه بر اختلال در تردد نفتکشها در تنگهٔ هرمز، تشدید حملات حوثیها به تأسیسات انرژی عربستان و مسیرهای دریای سرخ را از عوامل افزایش نگرانی دربارهٔ عرضهٔ نفت میدانند. عربستان سعودی از سال ۲۰۱۵ رهبری ائتلافی نظامی را در حمایت از دولت بهرسمیتشناختهشدهٔ یمن بر عهده داشت، اما پس از آتشبس سال ۲۰۲۲ تلاش کرده بود از جنگ مستقیم و گسترده با حوثیها فاصله بگیرد. حملات چند روز اخیر و پیشروی حوثیها در غرب یمن اکنون این نگرانی را افزایش داده است که آرامش نسبی چهار سال گذشته جای خود را بار دیگر به رویارویی مستقیم و گسترده میان حوثیها و عربستان بدهد.